Յոթերորդ Մրցույթ/Արձակ-6

Լիլիթ Հակոբյան

ԽԱԲՎԱԾԸ

Կանայք հավաքվել էին թոնրատանն ու անցել գործի, սովորական գործողություն էր, որ արվում էր երկու շաբաթը մեկ ու այնքան էներգիա էր խլում առանց այդ էլ հոգսերի մեջ կորած կանանցից ու այնքան հրճվանք էր պատճառում շուրջները վազվզող ու ոտքի տակ ընկնող թոռներին: Շատ չանցած լավաշի անուշ բուրմունքն արդեն տարածվել էր ամենուր: Կրակը լափում էր խաղողի չորացած ճյուղերն ու համբույրի հետքեր թողնում թոնրի պատերին կպցրած երկար խմորի մակերեսին: Հակոբը նստել էր թոնրատան դռանն ու ծխամորճը լցնում էր փեսայի ու դստեր աճեցրած թութունով, որ հետո լուցկով կպցներ ու դանդաղ ծուխը ներս քաշեր՝ թոնրատան ներսից իրեն գրկող թարմ լավաշի բույրի հետ, ու շարունակեր ապրել իր հոգնած ու անիմաստ կյանքը այսօր էլ այնպես, ինչպես ապրում էր արդեն անհիշելի ժամանակներից, երբ հանկարծ չհանգցրած լուցկին մնաց ձեռքին ու նա գնաց մտքերով հեռուն: Ծերունին հասկացավ, որ արդեն չի հիշում իրեն առանց ծխամորճի ու թութունի, առանց իր ճաքած ու չորացած մատների, առանց ուժը կորցրած ոտքերի ու օրեցօր ավելի ծանրացող ձեռնափայտի: Նա փորձեց մտաբերել իրեն մանուկ հասակում, ու նորից չկարողացավ, ասես իր կյանքում նման շրջան չէր էլ եղել, ասես նա միշտ եղել էր այդպիսին՝ հնամաշ հագուստով, ճաղատ գլխով, գրեթե կուրացած, ով առավոտից իրիկուն նստում էր կամ թթենու տակ, կամ թոնրատան դրսի կողմին դրված նստարանին, թութուն էր ծխում ու հազում ու թքում: Հակոբը հիշեց, որ ինքն անգամ ծննդյան օր չի ունեցել երբեք, որովհետև մայրը չէր կարողացել հստակ ասել, թե որդին երբ էր ծնվել, ու նշել էր միայն, որ «խաղողը նոր էր հասել»: Հակոբը ծննդյան օր չուներ, մահվան օրն էլ կորցրել էր, այն եկել անցել էր իր վրայով, բայց ինչ-որ բան սխալ էր աշխատել անխափան մեխանիզմում, ու ավտոբուսը գնացել էր առանց Հակոբի՝ նրա փոխարեն՝ մեկ ուրիշին տանելով:
Ծերունին փորձեց քմծիծաղ տալ, բայց սկսեց խեղդվել հազից: Արևն ընկնում էր ուղիղ երեսին, ճաղատից քրտնքի գոլորշի էր բարձրանում, բայց Հակոբի սմքած մարմինը ջերմություն զգալու անընդունակ էր դարձել, ու նա կլոր տարին հագից չէր հանում բրդե գուլպաներն ու կնոջ գործած ժիլետը:
-Բալա, ամսի քա՞նիսն ա,-խուլ ձայնով հարցրեց դիմացով անցնող երեխային:
-Օգոստոսի հինգը, պապի, ինչի՞, գործից ուշացա՞ր,-հեգնեց երես առած թոռն ու ուզեց գնալ, բայց պապը կանգնեցրեց:
-Իսկ ո՞ր տարին ա,-հարցրեց՝ կամ ուշադրություն չդարձնելով փսլնքոտի հեգնանքին կամ էլ ուղղակի հեգնանքը չհասկանալով:
-2012,-պատասխանեց թոռը:
2012 թիվ…. Հակոբը մտքերով հետ գնաց մի քսան տարի առաջ, երբ ինքը ստամոքսի խոցից էր տառապում, ու էնքան վատ էր վիճակը, որ արդեն տղան գնացել էր քահանայի հետևից, ու հիշեց, թե ոնց էր ինքը անկողնում պառկած, հայացքն առաստաղին, որը նախորդ դարում էր ներկել իր իսկ ձեռքով, աղոթում, որ աստված իրեն մի քիչ էլ կյանք տա: Հիշեց, ինչպես էր ձեռքի ափը քսում անկողնու կողքը պատին կախած գորգի նախշերին ու կյանքում առաջին անգամ փորձում հասկանալ դրանց իմաստը: Աղոթքների ու տառապանքների մեջ անցկացրած գիշերվանից հետո առավոտյան Հակոբը զարթնել էր առանց խոցի: Խոցն անհետացել էր, ասես չէր էլ եղել: Ծերունին առավոտյան վեր էր կացել, գործած ժիլետը հագել ու իջել ներքև: Նստել էր թթենու տակ ու ծխամորճը լցրել, ու մեկ էլ կողքի փողոցից ողբ ու վայնասուն էր ականջն ընկել, սպասել էր, մինչև մեկնումեկը մոտով անցնի, որ իմանա՝ ինչ էր պատահել: Պարզվել էր, որ գիշերը հարևանի տղայի մոտ սուր ցավեր են սկսվել, տարել են հիվանդանոց, պարզվել է՝ խոցը պայթել է, բժիշկները չեն հասցրել կյանքը փրկել: Հակոբը թեթևացած շունչ էր քաշել՝ աստծուն շնորհակալ լինելով, որ այս անգամ իրեն խնայեց, ու չէր էլ խորացել պատահածի մեջ: Մի քանի տարի հետո մշտական նստակյաց վիճակից ու տարրական հիգիենա չպահպանելու պատճառով Հակոբի ոտքը սկսել էր փտել: Ուռել էր, սևացել ու ցավում էր անտանելի: Ասել էին, որ պետք է անդամահատեն, մոտը գանգրենա՝ փտախտ էր սկսվել, ու արդեն վտանգավոր էր դարձել սեփական ոտքը սեփական մարմնի համար: Հակոբն ընդդիմացել էր, փորձել հնարավորինս հետաձգել անխուսափելին: Այդ ժամանակ նրա քույրը, ով շաքարախտ ուներ, նույնպես տառապում էր փտող ոտքի պատճառով: Նրան տարել էին գյուղի հիվանդանոց ու անդամահատել: Հետո ոտքը գցել էին պարկի մեջ, տվել որդու ձեռքը թե՝ տար աղբանոցում թող: Տղան, ով քառասունին մոտ հասուն տղամարդ էր, գյուղի ամենաուժեղ մարդկանցից մեկը, ով մեն-մենակ ցանում ու հերկում էր իրենց մի քանի հեկտարանոց արտը, մեն-մենակ ողջ գյուղի անասուններին տանում էր սարեր, հենց հասկացել էր՝ ինչ կա պարկի մեջ, թուլացել էր ու վախից կորցրել խոսելու ունակությունը ու մի ամիս էլ չանցած՝ մահացել էր: Ասում էին, որ վախից արյունը ջուր էր դարձել, իսկ Հակոբի ոտքը անհասկանալի ձևով սկսել էր լավանալ:
Թոնրատան դիմաց նստած Հակոբը մեկ առ մեկ վերհիշում էր իր ծանոթների ու հարազատների մահը ու իր հերթական դասալքությունները: Հիշում էր ու ծիծաղն էր գալիս, բայց ծիծաղել չէր կարողանում, թոքերը սկսում էին ցավել: Ու նա ներս էր գցում ծիծաղը, ինչպես արդեն շատ վաղուցվանից ներս էր գցում մտքերն ու խոսքերը, որովհետև նա արդեն այնքան էր ծերացել, որ նրա ներկայությունն ասես դարձած լիներ նստարանի մի մասը: Տանն իր հետ ոչ ոք հաշվի չէր նստում, նրա համար առանձին էին հաց սարքում ու առանձին էլ բերում դնում էին նստարանին, որ ամեն անգամ ուտելու համար երկրորդ հարկ բարձրանալու կարիք չունենա: Ամռանը անգամ անկողինն էին գցում բակում ու նա կամաց սովորում էր ընտանիքից բացակայողի իր կարգավիճակին: Նա ապրում էր, բայց արդեն վաղուց ոչ մեկի պետք չէր, իր հետ չէին խոսում, նրանից խորհուրդ չէին հարցնում, տեղ գնալուց էլ ուղղակի դուռը փակում էին վրան ու գնում, ասես տանը մարդ էլ չկար:
Հակոբը ծուխը ներս քաշեց ու մեկ էլ զգաց, որ սկսեց սովորականից ավելի շատ մրսել: Աչքերը բարձրացրեց ու տեսավ, որ մեկը բակ է մտել, ու հիմա կանգնած իր դիմաց արևը փակում է իրենից: Ծերունին այնքան էր սովորել ոչ մեկի կողմից չնկատվելուն, որ երբ հասկացավ, որ անծանոթն ուղիղ իրեն է նայում, մի պահ իրեն կորցրեց, չհասկացավ՝ ուրախացավ թե վախեցավ: Ձեռքով նշան արեց, որ արևը չփակի: Անծանոթը անշարժ տնկված էր դիմացը: Սև մազերով էր ու սև հագուստով: Կանգնել ու անթարթ նայում էր Հակոբին: Մի քանի վայրկյան իրար նայեցին, հետո անծանոթն ասաց.
-Չճանաչեցի՞ր, բիձա:
-Չէ,- պատասխանեց Հակոբը:
-Դե լավ, կարևոր չի, հիմա կհիշես,-ասաց անծանոթն ու նստեց նստարանին՝ ծերունու կողքին:- Տուր մի մուխ էլ ես քաշեմ:
Ձեռքից վերցնելով ծխամորճը՝ նա մի քանի անգամ խորը քաշեց ծուխն ու հետո ծխի ամպ բաց թողեց բերանից: հակոբը լուռ նրան էր նայում՝ չէր հասկանում, թե ինչ են ուզում իրենից:
-Էս գիշեր,-ասաց անծանոթը՝ ծխամորճը վերադարձնելով,-շատ ուշացար արդեն:
Հակոբը սփրթնեց ու մրսեց այնպես, ինչպես վերջին անգամ էր մրսել մահվան հետ առևտուր անելիս:
-Դեռ վախտը չի, դեռ մի քիչ էլ…
-Վախտը վաղուց է անցել, դու էս գիշեր պատրաստ էղի, Հակոբ, չնայած…
-Ասա, ասա….,-Հակոբը նորից մահին խաբելու հույս ունեցավ:
-Էս անգամ էլ քեզ կխնայեմ, եթե թոռանդ տաս…,-անծանոթը նայում էր ուղիղ Հակոբի ջրակալած աչքերին:
-Թոռս…,-Հակոբի շունչը սկսեց կտրվել: Մինչև հիմա մահը հենց իր ընտանիքին չէր դիպել, ամենամոտը քույրն էր եղել, ով արդեն տարիքով էր ու հիվանդ, Հակոբն էլ ամեն անգամ ինքն իրեն համոզում էր, որ լավություն է անում՝ հիվանդ ու տառապող մարդկանց հանդերձյալ կյանքի իր տոմսը զիջելով: Բայց հիմա կամ ինքն էր գնալու կամ թոռանն էր տալու, որ իր չգիտես երբ սկսված կյանքը մի քիչ էլ երկարի: Դե, ծնվելու օրը հայտնի չէր, մահվան օրն էլ թող հստակ չլինի:
-Տար… թոռանս տար… մենակ թե շատ չտանջվի,-ասաց Հակոբն ու սկսեց արտասվել ծերունական անարցունք լացով:
-Էս գիշեր, ուրեմն,-ասաց անծանոթն ու գնաց:
Առավոտյան բակն ավլելիս կինը նկատեց, որ Հակոբը դեռ նստած է նստարանին, նույն դիրքով, ինչպես միշտ, ինչպես երեկ, ինչպես մի շաբաթ առաջ, ինչպես մի ամիս առաջ, միայն թե, ծերունին մահացել էր՝ աչքերը բաց, ծխամորճը՝ ձեռքին: Այս անգամ ինքը ոչ թե խաբողն էր եղել, այլ խաբվածը:

Advertisements

Ձեր Կարծիքը

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Փոխել )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Փոխել )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Փոխել )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Փոխել )

Connecting to %s