Անի Հարությունյան

Լռությունն ինքն էր

Օրը սկսվեց: Դեռ վաղ առավոտ էր՝ մոտ ժամը յոթը: Մեկ այլ մարդու համար այդ առավոտը յուրահատուկ էր, նման չէր մյուսներին, ինչպես նման չեն մարդիկ իրար առհասարակ: Այդ օրվա յուրահատկությունը կարող էին վկայել գոնե գիշերամութի հետքերը երկնքի վրա, քնաթաթախ քաղաքը, որի արթնացումը նման չէր ո՛չ մանկան, ո՛չ կենդանու, ո՛չ էլ առհասարակ ինչ-որ բանի. այն քաղաքային էր. անքուն և անհանգիստ: Կամ առնվազն յուրահատկության վկան կարող էին լինել ամեն առավոտ փողոցի թաքնված անկյուններից մեկում հնչող կիթառի ձայնը, կամ արևը, որն այսքան երկար ժամանակ չի ծուլանում ծագել և ամենապատասխանատուն է բոլորից, կամ տերևը…Ա՜խ, ոչ, այս ամենը այլ էր իր փոքրիկ բնակարանում ծվարած պատանու աչքերում:

Նա 19-ամյա Տիգրանն էր: Աշխարհում ապրող մյուս Տիգրաններից նա տարբերվում էր: Արտաքինից գեղեցկադեմ էր, նույնիսկ գրավիչ. նրա կաթնագույն ու գունատ մաշկը, կապտաչյա հայացքը, խռիվ մազերը նրան դարձնում էին այդպիսին: Բայց իր արտաքինը այնքանով էր հետաքրքիր իրեն, որքանով նրա տարեկիցներից շատերին Կյանքի գաղափարը: Այլ էր նրա ներաշխարհը: Դեռ դպրոցական տարիքից նա առանձնանում էր իր նրբազգացությամբ ու վարվելակերպով: Եթե նեղացնում էին ինչ-որ մեկին, նա էր միակ պաշտպանը, օգնել էր պետք դասերին, նա էր օգնողը: Գիտե՞ք ինչու էր նա այդպես վարվում. նա գիտեր, որ ճիշտ է օգնելը, ճիշտ է պաշտպանելը, գիտեր, քանզի զգում էր իր փոքրիկ սրտով, չէ որ երեխա էր՝ ամենաազնիվ էակը: Հաճախ հիշում էր իր մանկությունը և զղջում մի բանի համար, որ մտածել չգիտեր: Կարողանալու դեպքում շատ բան կփոխեր իր կյանքում, այլ կերպ կմեծանար, ձեռք չէր բերի իր նյարդային դիմագծերն ու բնավորությունը վերջին տարիներին…բայց, միաժամանակ, զղջում էր իր այդ մտքի համար. չէ որ երջանիկ չէր լինի: Կմեծանար միանգամից, կկորցներ իր մանկական միամտությունն ու ներդաշնակությունը: Վերջին եզրակացությանը հանգել էր վերջերս կարդացած գրքից, որտեղ ասվում էր. <<Երջանկությունը բնական ներդաշնակության մեջ է>>: Ճշմարիտ էր ասվածը, ուղղակի նա էր, որ պրպտում էր իր անցյալի դեպքերը սովորության համաձայն, գտնում սխալները և ամեն անգամ նորովի սկսում տառապել: Բայց այդ տառապանքը չէր մաքրում նրա հոգին, այլ ընդհակառակը ավելի էր խճճում, դարձնում դյուրագրգիռ և մտազբաղ: Նա ձգտում էր անարատության հասնել միանգամից, առանց անգամ նկատելու լուսածին աստիճանը, որով բարձրանում էր ամեն րոպե…

Վերջերս էր վարձել բնակարանը: Փոքր էր այն, բայց բավականին հարմարավետ: Տիգրանին շատ բան էլ հարկավոր չէր: Ընդամենը մահճակալ, սեղան, որը ծառայում էր թե՛ որպես գրապահարան, թե՛ որպես ճաշասեղան, թեկուզև շատ քիչ էր սնվում, նաև պահարան հագուստը տեղավորելու համար և… լռություն: Լռության պակասն էր ստիպել նրան հեռանալ ընտանիքից, բնակարան վարձել, ընդհատել ուսումը և աշխատել: Լռությունը կորել և հայտնվել էր միաժամանակ իր տաղտկալի և միօրինակ օրվա ընթացքում: Դժվար է պատկերացնել, թե ինչպիսի տաղտուկ էր շրջապատել Տիգրանին: Միօրինակությունը սկսվում էր առավոտյան յոթին և շարունակվում մինչև գիշերվա տասներկուսը: Հենց այդպես էլ <<սահմանվել էր>> միօրինակությունը Տիգրանի առօրյայում: Տասնինը տարի նա ապրում էր իրենց տան չորս պատերի մեջ, միևնույն դեմքերի շրջապատում: Երեք տարի էր արդեն ամեն օր կորցնում էր առնվազն մեկ ժամ երթուղայինով երթևեկելիս, չորս ժամ համալսարանում… այլևս հնարավոր չէր: Ասել, թե Տիգրանը հեռատես չէր, կլիներ նրա ամենասխալ բնութագրությունը: Նա առաջին հերթին նրբազգաց էր: Դա էր միակ ճիշտ որոշումը. Հակառակ դեպքում նա կխելագարվեր իր կյանքի այդ ճնշող դասավորությունից, կարգից, որը սահմանվել էր իրեն էլ անհայտ մեկի կողմից: Նա պետք է միառժամանակ մեկուսանար իրեն ծանոթ և հարազատ ամենից: Նրա այդ վերաբերմունքը նման չէր սիրո բացակայության, այլ կանխարգելիչ քայլ՝ ատելությունից խուսափելու: Այն ատելությունից, որը նա կտածեր իր սիրելի մարդկանց նկատմամբ: Մեկուսացումն էր, որ նվիրեց իրեն լռություն: Այն բացահայտելով միայն նա կհասկանար ինքն իրեն: Չէ որ լռությունը մենիմաստ և միատարր չէ…

Թողնելով ուսումը՝ Տիգրանը դժվարությամբ աշխատանքի էր ընդունվել՝ գեղագրի պաշտոնով: Քանի՜ անգամ էր Տիգրանը ներկայացրել իր ձեռագրով արտատպած էջեր, դրանց շարքում նաև իր մտքերը: Բայց վերջիվերջո նրան հաջողվեց գրավել տպարանի տիրոջ հետաքրքրությունը: Նա աշխատանքի ընդունվեց չնչին աշխատավարձով, որը սակայն բավականացնում էր բնակարանի վարձը և սննդի ծախսերը հոգալու համար: Առավոտյան արթնանալով՝ Տիգրանն իրեն կարգի բերեց, մի բաժակ թեյ խմեց մի կտոր հացի հետ, այդպիսով առժամանակ չեզոքացնելով քաղցի զգացումը, վերցրեց տպարանում իրեն անհրաժեշտ թղթերը և դուրս եկավ <<լռության խցից>>:

Փողոցում աշուն էր: Տիգրանի ամենասիրելի եղանակն էր: Բայց նա անգամ մոռացել էր այդ երբեմնի նշանակալից մանրուքի մասին: Քայլելիս ակամա հիշեց դպրոցական տարիներին իր փոքրիկ սխրագործությունը. Աշակերտներին հանձնարարություն էր տրվում բակից հավաքել երփներանգ աշնանային տերևներ և չորացնել դրանք որևէ գրքի էջերում պահելով: Այդ հիշողությունը նրա մոտ ժպիտ առաջացրեց, չէ որ այդ ժամանակ գործի էր դրվել նրա անկրկնելի պատասխանատվությունը: Անգամ հիմա, իրենց տան որոշ գրքերում պահպանվել էին նրա պահած տերևները: Չէր նկատում նաև վաղ առավոտյան շողերի հետ արթնացող կիթառ նվագող թափառաշրջիկին, երկնքում դարսված թուխ ամպերին, որոնք ժամանակին իր տարերքն էին, երևակայական իրերի ու կենդանիների մարմնավորումը: Չէր նկատում նաև ամեն օր զբոսայգի դուրս եկող իր կույր, ծերուկ հարևանին, երաժշտական քամուն և նրա ընկերներ ծառերին: Շատ բան չէր նկատում Տիգրանը: Բայց դա ժամանակավոր էր: Նա չէր կարող թողնել իր նորաստեղծ կյանքի անբաժան ուղեկիցներին: Նա մտածված էր խուսափում՝ դրանց էությունն ու կարևորությունը գիտակցելու ակնկալիքով: Նրանք կմիանան նորից, բայց ոչ հիմա… նրանք կհասկանան իրեն…

Մտքերով տարված՝ հասավ իր աշխատատեղը: Աշխատանքը կատարում էր հաճույքով, չէ որ սիրում էր գրել: Դա միակ բանն էր, ինչին կատարելապես տիրապետում էր: Նրա պարտականությունն էր ստուգել հոդվածները, ուղղել, կատարել ձեռագիր արտագրություններ և նմանաըիպ կետեր: Առաջին իսկ օրվանից Տիգրանը գրավել էր իր աշխատակիցների ուշադրությունը: Ինքնանփոփ պատանի, անբացատրելի գրավչությամբ, ով դեպի իրեն էր ձգում շրջապատի հետաքրքրությունն ու ուշադրությունը: Տիգրանը կասկած անգամ չուներ իր այդ հատկության մասին: Նա պարզ էր, ինչպես անտեղի և տեղին օգտագործվող թուղթը: Բայց այդ պարզությունն էր խրթին, չէ որ դա Տիգրանի պարզությունն էր: Նրան սիրում էին բոլորը անխտիր, քանի որ նա իրեն միշտ էլ կարողանում էր ճիշտ պահել բոլոր իրավիճակներում:

Երբ ավարտեց իր գործը, դուրս եկավ ընդմիջման: Մյուսների նման չէր սիրում իր ժամանակը ծախսել աշխատատեղին կից սրճարաններում, այլ դրա փոխարեն գնում էր ինչ-որ ուտելու բան, վերցնում իր այդ օրվա անբաժան գիրքը և գնում մոտակայքում գտնվող այգի: Այնտեղ կար մի նստարան, որն առաջին անգամ տեսնելով Տիգրանը զգաց մի տեսակ մտերմություն: Եվ առհասարակ նա միշտ էլ այդպես էր զգում ինչ-որ նոր բան ձեռք բերելիս: Կլիներ դա գիրք, հագուստ կամ այլ երևույթ, նա պարզապես զգում էր, որ գտել է իր նմանին՝ չկարևորելով դրա անշունչ կամ շնչավոր լինելը: Տիգրանը մենակ էր այգում: Տեղավորվելով նստարանին՝ նա կերավ իր գնած ուտելիքը, զուտ ֆիզիկապես պատրաստ լինելու ընթերցանությանը: Նա դրան էլ էր մեծ պատասխանատվությամբ մոտենում: Իր մոտ միշտ պահում էր փոքրիկ մարմնագույն մատիտ: Դա էլ էր <<իրենը>>: Այդ փոքրիկ մատիտը օգնում էր նրան նշել և մտապահել գրքերում արտահայտված հանճարեղ մտքերը, գաղափարները, որոնք այլ կերպ չէին կարող հնչել Տիգրանի շուրթերից, բացի <<հանճարեղ>> բնորոշմամբ: Զարմանալի է, բայց նրան հաճախ թվում էր, որ այդ մտքերից շատերի հեղինակն ինքն է, ուղղակի դարերի տարբերությամբ:

Ահա և բացվեց իր իրականության դուռը՝ գիրքը: Լ. Տոլստոյ էր ընթերցում՝ <<Ասորեստանի թագավոր Ասարհադոնը>> պատմվածքը: Ուզում էր գտնել դրա մեջ լռության բացատրությունը, բայց գտավ ավելին… <<… դու դրսևորում ես քեզնով միասնական կյանքի մասնիկը միայն… քո մեջ կյանքը դու կարող ես բարվոքել այն բանով միայն, որ խորտակես քո կյանքը մյուս էակների կյանքից բաժանող պատնեշը, մյուս էակներին էլ համարես սեփական անձդ՝ սիրես նրանց… Մարդիկ չարիք են գործում իրենց հանդեպ, երբ կամենում են չարիք պատճառել ուրիշ էակների … >> … այսպես էին խոսում տողերը: Երբ մի պահ շրջվեց պայուսակից մատիտը վերցնելու, հանկարծ նկատեց իր կողքին նստած կույր ծերուկին:
— Կարդու՞մ ես, տղաս:
— Այո… բայց Դուք ինչպե՞ս իմացաք:
— Կույր եմ, բայց հոտառությունս անդավաճան է, հատկապես գրքերի դեպքում: Ոչնչի հետ չեմ շփոթի գրքի բույրը: Կարծես մարդկային դժբախտության և երջանկության բույրը լինի, անդառնալի պատմության բույրը: Կարծում եմ հարց ունես ինձ, տու՛ր:
— Ես չունե՛մ: Ո՛չ մի հարց չունեմ:
— Հարց չունեցողն այդպես չէր պատասխանի: Դու մտածում ես, կարդում, և այդ դեպքում հարց չունենալը առնվազն հանցագործություն է: Տաքարյուն ես երևում, բայց գիտեմ, որ քո տաքարյունությունն անտեղի չէ երբեք:
— Ինձ չեք նկարագրում, այլ մեկ այլ մարդու միգուցե: Տաքարյունությունս է պատճառը, որ հիմա նստած եմ այստեղ, լսում եմ ձեզ, այդ է պատճառը, որ թողեցի ամեն ինչ ու որոշեցի նոր Տիգրան դառնալ… գիտեք, թե չե՞մ գիտակցում, որ իմ միակ թշնամին եմ, կործանիչը, ով…ով մեծ է իր տարիքից, մենակ ու խելագարության ճանապարհին… այո՛, խելագարության…բայց ես ունե՛մ, ունե՛մ հարց, ծերու՛կ: Ասա ի՞նչ է լռությունը քեզ համար:
— Լռություն… այն մի բան է ինձ համար, մեկ այլ բան՝ քեզ: Համաձայնիր, որ շատ բացատրություններ այսպես են սկսվում, և սովորաբար անհասկանալի և անիմաստ: Բայց այլ է լռության իմաստը: Գիտես, տղա՛ս, մենիմաստությունը խորթ է լռությանը: Այն կարելի և՛ ատել, և՛ սիրել, այն և՛ օգնում է, և՛ դժբախտացնում… բայց այն միշտ կա…
— Լռությունն օգնու՞մ է:
— Իհարկե, տղա՛ս: Այն օգնում է նկատել մանրուքները: Փողոցով քայլելիս քանի՞ անգամ ես ուշադրություն դարձրել քամու երաժշտությանը, ծառերի և տերևների միալար հնչեղությանը: Իհարկե դարձրել ես ուշադրություն, բայց երբ չէիր հասկանում լռության նշանակալիությունը մանրուքների հարցում: Դու պարզապես սիրում էիր և զգում քո պարզ հոգու բոլոր լարերով: Հաճախ միամտությունն ավելի պարզ է ու ճշմարիտ…
— Լռությունը դժբախտացնու՞մ է:
— Դժբախտ է նա, ում անբաժան ընկերն է տևական լռությունը: Հավատա, չկա այնպիսի մի հատված իմ առօրյայում, որն անցնի առանց այդ չար ընկերոջս: Նա է ստիպում ինձ հիշել անցյալը, գիտակցել, որ այն արդեն ներկա է և վախենալ ապագայից: Լռությունն է ամենակործանն ու ամենաստեղծը…
— Ատե՞լ լռությունը:
— Այո՛, գիտես ինչու՞ զարմացար, որովհետև թափառաշրջիկ չես, ով խլացնում է իր տկարությունը կիթառի հնչյունների միջոցով: Գիտես, նա ատում է լռությունը, մարդկանց լռությունը, այն լռությունը, որն արտահայտվում է ոչ թե բառերի բացակայությամբ, այլ քայլող անցորդների դիմագծերի կանոնավոր դադարով: Նա բարձր է այդ անցորդներից, որովհետև ինքն է առաջինը խղճում նրանց, ոչ թե արժանանում նրանց խղճահարությանը: Լռությունը նրա առօրյան է. այդ է ատելության պատճառը…
— Սիրե՞լ լռությունը:
— Ինչու՞ ես զարմանում: Ախր դու ինքդ ես հնարել լռության հանդեպ սերը: Հնարել ես, որովհետև այլ կերպ հնարավոր չէր: Պետք էր մոռանալ և թողնել աղմուկը, մեկուսանալ և… սիրել լռությունը: Մի՛ մոռացիր, որքան հեշտ է լռությունը իրեն սիրել տալիս, այնքան ցավալի է նրան ատելը…
Տիգրանն արթնացավ: Գիրքն ընկած էր գետնին: Քարացած հայացքով նայում էր աներևույթ կետի: Այլևս ոչինչ միօրինակ չի լինի… Նա զգաց սիրտն այրող ջերմություն, կարոտ իր տան և ընտանիքի, ընկերների և դասերի նկատմամբ: Նա պատրաստ էր կրկին վերափոխել իրեն…բայց այս անգամ ունենալով գաղտնազերծ լռության գաղափարը, բացահայտած սիրո և ատելության, դժբախտության և օգնության լռությունը… Այլևս նա ինքն էր լռությունը:

Advertisements

Ձեր Կարծիքը

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Փոխել )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Փոխել )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Փոխել )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Փոխել )

Connecting to %s