Լիլիթ Վահանյան

Գետնահարկը

 

Առաջինը Մերուժանն էր: Երբ նա սկսեց օրվա մեջ մի քանի անգամ մոտենալ արևելք նայող պատին և հանգամանորեն լիզել պատի ճաքերը, գործընկերներն սկսեցին անհանգստանալ: Մերուժանին մինչ այդ նույնիսկ պաղպաղակ լիզելուց չէին տեսել: Սկզբում բոլորը ծիծաղում էին: Քահ-քահ: Հետո երբ հավատացին, որ Մերուժանը չի հիշում՝ ինչպես և ինչու է պատը լիզում, սկսեցին վախենալ նրա համար: Համոզեցին՝ գնաց բժշկի: Որոշ ստուգումներից հետո նա հայտարարվեց առողջ և ուղարկվեց տուն: Գործընկերները թեթևացած շունչ քաշեցին: Էլ ոչինչ չէր լիզում:
Անցավ մեկ շաբաթ: Լուսինեն ինչպես միշտ առաջիններից մեկը եկավ աշխատանքի այդ օրը: Իր սեղանին մոտենալիս Լուսինեն դանդաղեցրեց քայլերը: Օդի մեջ տարօրինակ զգացողություն էր տիրում: Հինգ քայլ հետո… Նաիրան, գործընկերուհիներից մեկը, գոտկատեղից ներքև մերկ, պատռտած վերնաշապիկով ու արյան մեջ կորած, անբնական դիրքով պառկած էր՝ սառած հայացքը դեպի արևելք նայող պատը: Նրա պարանոցին սիրտ խառնելու չափ պարզ երևում էին արդեն սևացող մատնահետքերը: Լուսինեն փորձեց ճչալ, բայց ասես երազում՝ ձայն դուրս չեկավ կոկորդից: Միայն բերանն էր բաց՝ ու սարսափից աղճատված: Վարագույրի հետևում շողք էր երևում: Անհասկանալի ուժով մղված, շատ լավ գիտակցելով, որ չի ուզում տեսնել, թե ինչ է վարագույրի հետևում, Լուսինեն քայլեց դեպի պատուհանը:
Չգիտես ինչու՝ ամենաշատը տպավորվեց Մերուժանի զոլավոր փողկապը: Պատուհանի վերևի բռնակից կապած, վիզը գրկած, կարմիր ու կապույտ զոլերով փողկապը, որի կապույտը շատ մոտ էր Մերուժանի դեմքի կապույտին: Լուսինեն մտածեց, որ գույները սազում են իրար ու վերջապես կարողացավ կոկորդի ճիչը դուրս բերել՝ իր վերջին հետևության անպատեհությունից ավելի, քան երկու դիակներից սարսափած:

Քաղաքի մեծահարուստներից մեկին պատկանող շինության մասին շշուկները չէին դադարում: Մարդիկ համառորեն պնդում էին, որ երբ համարձակվում ես շենքին շատ մոտ քայլել, գետնահարկից ճիչեր ու տնքոցներ են լսվում: Ու մարդիկ գործի էին դնում իրենց երևակայությունը: Ասում էին, որ մեծահարուստը ամեն գիշեր քնելուց առաջ գետնահարկն է բերել տալիս մի ընտանիք ու սպանում է ընտանիքի բոլոր անդամներին: Յուրաքանչյուրին մի առանձին ձևով: Մեկին կտրտում է կացնով՝ սկսած ձեռքի մատներից, մյուսին խեղդում ու եփում է եռացած ջրով լի կաթսայի մեջ, երրորդին, ասենք ընտանիքի հորը, ստիպում է բռնաբարել իր աղջկան և հետո սպանել նրան՝ կոկորդը կտրելով: Իսկ հետո նրանց բոլորին թաղում է գետնահարկի բետոնե խորը ավազանի մեջ, որը արևելքին նայող պատի մոտ է փորված, իրար կողք շարելով դիակներն ու բետոնի նոր շերտ ավելացնելով: Տասից մեկին էլ կենդանի է թաղում: Ու մինչև հաջորդ գիշեր բետոնի այդ շերտը չորանում-քարանում է, քանի որ գետնահարկում դժոխքի ջերմաստիճանն է տիրում: Պարզ չէր, թե նման մանրամասները որտեղից են հայտնի քաղաքի բնակիչներին. չէ՞ որ գետնահարկից ոչ ոք կենդանի դուրս չէր գալիս ըստ շշուկների:

Փոքրիկ քաղաքի ամենահին բնակիչներից մեկը,Սերոբեն, ով երդվում էր, որ անգիր գիտի բոլոր հին բնակիչներին, մարդկանց ասում էր, որ մեծահարուստն իրականում Սպանդարամետ աստվածն է, որ վերադարձել է մարդու կերպարանքով և հագեցնում է իր դարավոր քաղցը: Հետո նա ստիպված էր լինում բացատրել, թե ով է Սպանդարամետը և ընդհանրապես ինչպես կարող է բացի մարդկանց ճանաչած Աստծուց ուրիշ աստված լինել: Այն էլ արյունարբու ու մարդակեր: Սերոբեին ատեցին ու դադարեցին լսել:

Հրատարակչության տնօրինությունը երեք տարի էր արդեն, որ աշխատակիցներին խոստանում էր տեղափոխվել նոր շենք, բայց խոստումը խոստում էր մնում: Ներկայիս շենքը, ճիշտ է վերանորոգած, բայց միևնույն է, շատ հին էր: Գետնահարկը, որում հրատարակչության տարածքն էր, վերջին մի քանի օրում, ասես արագացված կադրերով, սկսել էր մաշվել: Իսկապես մաշվել: Պատերի ներկը քայքայվում էր, առաստաղից ժամը մեկ ծեփոններ էին կախվում ու ընկնում հատակին, համակարգիչների ու մարդկանց վրա: Բայց այս ամենը համարվել էր աշնան խոնավության հետ եկած երևույթ և գրեթե անուշադրության էր մատնվել՝ մինչև Մերուժանի ու Նաիրայի վախճանը:
Փորձաքննությունը պարզել էր, որ Մերուժանը սպանելուց առաջ բռնաբարել է Նաիրային: Մերուժանը, որ ըստ բոլոր գործընկերների, աշխարհի ամենաբարի ու ամաչկոտ մարդն էր:

Ու Լուսինեն: Դեռ խելքի չեկած երկու գործընկերների հետ պատահածից, աշխատողներն սկսեցին նկատել Լուսինեի տարօրինակ պահվածքը: Նրան անընդհատ բռնացնում էին հայացքը հառած այն կետին, ուր այն օրն ընկած էր խոշտանգված Նաիրան: Պետք էր լինում մոտենալ ու դիպչել Լուսինեի ուսին, որովհետև պարզապես կանչելով նա խուլի պես արձագանք չէր տալիս:
Հրատարակչությունում շշուկներ սկսվեցին հիմնարկը փակելու մասին: Աշխատողների մեծ մասը պարզապես հրաժարվում էր ներկայանալ՝ անգամ աշխատանքից զրկվելու սպառնալիքով: Բայց ոչինչ էապես չփոխվեց, մինչ մի առավոտ Անահիտը ներս մտնելով չգտավ Լուսինեին նույն տեղում, ուր նա նայում էր առանց հայացքը կտրելու: Նրա կոկորդի մեջ ցցված էին գրասենյակային երկու մատիտներ՝ ծայրերին վարդագույն կիսամաշ ռետիններով:

Միքայելը նորից զարթնեց նույն երազից: Շունչը դեռ չէր հերիքում, ինչպես երազում: Բետոնի հեղուկ զանգվածն ասես դեռ մարմնի վրա, աչքերի ու բերանի մեջ լիներ: Ու այն չորանում էր: Արագ, արագ: Աչքերն էլ չէր կարողանում փակել, մեջը լցված բետոնը չէր թողնում:
Հեռախոսի զանգը փրկության ղողանջ թվաց; Նետեց իրեն հեռախոսի մոտ;
— Ալո:
— Միքայել,- լսեց Անահիտի հիստերիկ ձայնը, — Լուսինեն… Լուսինեն… Լուսինեն…
Միքայելը լսափողը հեռու տարավ ականջից: Մի տոն էլ բարձր ու Անահիտին միայն չղջիկները կկարողանային լսել:

Միքայելը տենդագին արագությամբ փորփրում էր իր դարակը: Նյարդայնացած՝ եղածը շուռ տվեց բազմոցի վրա և սկսեց մի կողմ շպրտել այն ամենն ինչ իրեն պետք չէր: Վերջապես թղթերի կույտի տակ նշմարեց կարմիր, մաշված կազմով տետրը: Վերցրեց և սկսեց դողացող մատներով թերթել: Գտավ իր փնտրած էջը: Վերջին էջը, որից հետո սկսվում էին դատարկ թերթերը:

“Դժոխքն ավելի քան իրական է: Սպանդարամետը վերադարձել է: Նա քաղցած է: Մարդկանց հոգիները բանտված են քարե դարակներում: Նրանց ճիչն ու ոսկորները հալվում են դժոխքի կրակում: Արևելք նայող պատի մեջ թույն կա: Կաթիլ-կաթիլ հավաքված են մարմիններից գողացած հոգիները: Եվ կրկնվելու է: Շրջանը լրանալուն պես կրկնվելու է: Կանցնի ուղիղ յոթանասունհինգ տարի, Սպանդարամետի զոհերի քանակով, ու նորից կսկսվի նույնը: Քաղցած չարիքը կսկսի խժռել մարդկանց: Տանջել, անասնացնել, մարդկային կերպարանքից զրկել ու խժռել…”

Միքայելն արագ բացեց կիսամաշ տետրի առաջին էջը:

Օրագիր Սերոբեի
Անիծված մարգարեի և դժբախտ մարդու:

Երկրորդ տողն ուրիշ թանաքով էր գրված, հավանաբար ավելի ուշ էր ավելացվել:
Միքայելը կարդաց նաև քիչ առաջվա գրառման տակ դրված ամսաթիվը՝արդեն իմանալով, թե ինչ թիվ է տեսնելու: Գրառման թվականից անցել էր ուղիղ յոթանասունհինգ տարի:

Միքայելն այդ օրագիրը գտել էր քաղաքային գրադարանի արխիվներից մեկում, փոշու կեսդարյա շերտի տակ ծածկված և անհասկանալի մղումով արել էր իր կյանքի առաջին և վերջին գողությունը: Պարզապես չէր կարողացել օրագիրը թողնել այնտեղ, փոշիների մեջ, մոռացված ու արհամարհված: Սերոբեի մտքերը կարդացել էր մի գիշերում, կուլ տալով ամեն մի բառը, բայց ժամանակի ընթացքում այն դարձել էր իր գրադարանի մի սովորական մասը: Մոռացվել էր:

Հրատարակչության տնօրենն ուշադիր լսեց Միքայելի պատմածը, բայց վերջում չկարողացավ զսպել ժպիտը:
— Միքայել, Սերոբեի մասին ես վաղուց գիտեմ. քաղաքի ամենահայտնի գիժն է համարվել: Այդ պատմությունից էլ եմ տեղյակ: Անհետացած մարդկանց մասին ու դրա շուրջ հյուսված լեգենդների: Ու ես համամիտ եմ, որ մեր հիմնարկն աշխատողների համար երբեմն դժոխքի է վերածվում, բայց արի մեզ չկորցնենք, լա՞վ:
— Ինչպես Մերուժա՞նն էր իրեն կորցրել: Լուսինե՞ն, Նաիրա՞ն Ես համաձայն եմ:
Տնօրենը մռայլվեց:
— Ի՞նչ է ուզածդ:
— Ստուգել, ընդամենը ստուգել ու համոզվել:
— Ախր ես չեմ կարող հիմնարկի հատակը փորել քեզ համար, Միքայել, հասկանո՞ւմ ես, թե ինչ ես ուզում:
— Դուք ոչ մի բան էլ մի փորեք, փորող կգտնվի:
— Դու համոզվա՞ծ ես, որ ուզում ես ճիշտը փորել:
Միքայելը զարմացած նայեց:
— Բա էլ ինչու՞ եմ ձեզ հետ խոսում:
— Լավ: Ես քեզ կզանգեմ երեկոյան:
Միքայելը սպասողական նայեց:
— Փորողն իմ կողմից,- տնօրենը լայն ժպտաց:

Աղմուկը դեռ դրսից լսեց: Միքայելը երբեք այդքան ուշ ժամի չէր եղել հրատարակչությունում: Տարօրինակ էր ու անսովոր: Կամ գուցե պատճառն իր ընկերների չարագույժ մահերն էին: Միքայելին վերջինն ավելի հավանական թվաց:
Արևելքին նայող պատը և այդ տարածքում դրված ամեն ինչը ծածկված էր փոշու հաստ շերտով: Երկու տղամարդ, երկաթե բրիչներով զինված, հայացքները գետնից չկտրելով քանդում էին հիմնարկի հատակը: Սկզբում Միքայելին թվաց, թե նրանցից մեկը շատ ցածրահասակ է, բայց մոտենալով հասկացավ, որ պարզապես ավելի ներքև է կանգնած, իր իսկ փորած փոսի մեջ: Տնօրենը Միքայելի գրասեղանի մոտ նստած ծխում էր: Միքայելը քայլեց դեպի իր սեղանը՝ մտքում նյարդայնանալով, որ տնօրենը սիգարետի մոխիրը թափ է տալիս ուղիղ իր ստեղնաշարին:
Տնօրենը գլխով ցույց տվեց սեղանի մոտ դրված աթոռը՝ հրավիրելով նստել:
— Գո՞հ ես: Փորում են:
— Շնորհակալ եմ:
— Տղաները հենց մի տեղ հասնեն, մեզ տեղյակ կպահեն: Օրագիրը բերե՞լ ես:
Միքայելը բաճկոնի գրպանից հանեց կարմիր կազմով օրագիրը, մեկնեց տնօրնեին, հետո փոքր-ինչ մտածելուց հետո հանեց բաճկոնը և դրեց իր մեջքի հետևը: Շոգում էր:
Տնօրենը մի երկու էջ թերթեց, ժպտալով կարդաց մի քանի նախադասություն և փակելով օրագիրը անփույթ նետեց սեղանին:
— Սերոբե, Սերոբե…
Միքայելն զգաց, որ չնայած տաքությունից խտացող օդին, իր ճակատից դեպի աչքերը սողացող քրտինքը սառույցի պես սառն է:
— Դե դու գիտես, — տնօրենը ժպտում էր:

Միքայելի վերջին ճիչը, խառնվելով բերանը լցվող հեղուկ բետոնի հետ, վերածվեց անորոշ խռխռոցի:
“Հիմա կզարթնեմ, հիմա կզարթնեմ, հիմա կզարթնեմ…”

Բյուրակն Իշխանյան

Գագոյի երազանքը

 

Համալսարանն ավարտելուց հետո ամեն տարի հուլիսի 30-ին հավաքվում ենք մեր տասնվեց հոգանոց խմբով: Հավաքվում ենք, որ մեկ-երկու շիշ գարեջրի հետ տեսնենք` ով որտեղ է հասել, որ հիշենք նույն մազալու պատմությունները, նույն դասախոսների տնազներն անենք ու զարմանանք, թե ինչու մեզնից ոչ ոք դեռ չի ամուսնացել: Տարվա մնացած օրերն այնքան են հեռացնում մեզ իրարից, որ հանդիպելիս ուրիշ թեմաներով խոսել չենք էլ կարողանում: Եթե ավելի հաճախ տեսնվեինք, գուցե հուշերը սպառվեին, տնազներից ձանձրանայինք ու սկսեինք նոր թեմաներ հորինել, որ զրույցը շարունակվի:
Ամենամյա մեր հանդիպումները միայն մի բանով էին իրարից տարբերվում. գնալով պակասում էին ներկաները, որովհետև գնալով շատանում էին Հայաստանից գնացողները: Մեր հանդիպման վեցերորդ տարում արդեն տասնվեցիցս ընդամենը չորսով էինք մնացել Հայաստանում` Անահիտը, Տիգրանը, Աշոտը և ես: Եվրոպաներից ու Ամերիկաներից գրում էին մեր համակուրսեցիներն, ասում էին` դուք էլ եկեք, ի՞նչ եք կորցրել Հայաստանում: Անահիտը պատասխանում էր, որ ծնողները ծեր են, չի կարող նրանց մենակ թողնել: Տիգրանն արդեն զզվել էր ամեն ինչից ու պատրաստվում էր Կանադա մեկնել. յոթերորդ տարում ինքն էլ չի լինի: Աշոտը կուրորեն սիրում էր Հայաստանը և հավատում էր, որ ինչ-որ բան կարող է փոխել, չնայած բոլորիցս վատ պայմաններում ինքն էր ապրում: Իսկ ես կյանքիցս գոհ էի. ունեի լավ վարձատրվող աշխատանք, մեկ-երկու տարին մեկ մի քանի ամսով գործուղվում էի արտասահման, ապրում էի առանձին: Մի խոսքով, խելքս չէի թռցրել, որ անհոգս-անդարդ կյանքս ռիսկի տակ դնեի:
Բայց մեր վեցերորդ հանդիպմանը հինգով էինք: Հուլիսի 29-ին Աշոտը հերթով զանգեց բոլորիս ու հարցրեց` կլինի՞ Գագոն էլ գա: Գագոն մեր համակուրսեցին է եղել, բայց վարձը չտալու պատճառով առաջին կուրսից հետո դուրս է մնացել: Գնացել բանակ, վերադարձել, ուսումը շարունակել է, ավարտել է մեզնից երկու տարի հետո: Մեր խմբից միայն Աշոտն էր, որ Գագոյի հետ կապը պահպանել էր, դեռ լավ էլ մտերիմ էին, իրարից տեղյակ: Ու երբ զանգեց, հարցրեց ընկերոջը հետը բերելու մասին, մեզնից ոչ ոք չառարկեց: Ավելին` ուրախ էինք, որ Գագոյին էսքան տարի հետո նորից պիտի տեսնեինք: Բացի դրանից, էդքան քիչ չէինք երևա, տխուր չէր լինի:
Հավաքվեցինք Արամ Խաչատրյանի արձանի մոտ ու զարմանալիորեն հավաքվեցինք ընդամենը հինգ րոպեում. էլ ստիպված չեղանք ամբողջ կես ժամ մեկ-երկու ուշացողների սպասել: Չգիտեմ` ավելի պարտաճանա՞չ էինք դարձել, թե՞ ուշացողներն էին Հայաստանից գնացել:
— Ու՞ր գնանք,- հարցրեց Աշոտը:
Մեր հինգ հանդիպումներից չորսը Վեսթում են անցել, մեկը` Այրիշում, որովհետև կարծում էինք, որ տեղի փոփոխությունը բովանդակության փոփոխություն էլ կբերի, բայց պարզվեց, որ Վեսթը հեչ էլ մեղավոր չէր, որ մենք խոսելու ուրիշ թեմա չունեինք:
— Տեխա՞ս,- առաջարկեցի:
— Էդ ի՞նչ ա,- հարցրեց Գագոն,- էկեք Փարվանա գնանք:
Ես ու Անահիտը նայեցինք իրար, Տիգրանը ցնցվեց, իսկ Աշոտն անհանգիստ շարժում արեց:
— Չէ, Գագ, արի էս անգամ Տեխաս գնանք: Փարվանան թող մնա մյուս անգամ,- առաջարկեց Աշոտը:
Բոլորս թեթևացած շունչ քաշեցինք ու շարժվեցինք դեպի Տեխաս:
Դռան զանգը տվեցի ու դուռը բացող բարմենուհուն ասացի` եկել ենք:
— Քանի՞ հոգով եք,- հարցրեց:
— Հինգ,- պատասխանեցի:
Սկսեցինք հերթով ներս մտնել ու առաջանալ դեպի ազատ սեղաններից մեկը: Դռնով վերջինն անցավ Գագոն: Մատուցողուհին ակնթարթային հայացք գցեց վրան ու արտաբերեց.
— Կներեք, տեղ չունենք:
Կյանքիս մեջ առաջին անգամն էր, որ Տեխասի ֆեյս քընթրոլը չանցա: Լեզուս կծեցի ու հասկացա, որ դժվար երեկո է լինելու, բայց սպասեցի, թե ընկերներս ինչ կառաջարկեն:
— Էկեք Անանուն փաբ գնանք,- առաջարկեց Աշոտը
— Գնանք, վաղուց էնտեղ չեմ եղել,- համաձայնեց Անահիտը:
Անանուն փաբում չկարողացան ասել, որ տեղ չկա, որովհետև բոլոր սեղաններն ազատ էին, բացի մի անկյունում ինչ-որ առիթով հավաքված ինը-տասը երիտասարդներից, որոնք, ինչպես հետո իմացանք, ծնունդ էին նշում: Մտնելու պահին Փինք Ֆլոյդ էր հնչում, ու երբ մատուցողուհին մոտեցավ պատվերներ վերցնելու, Գագոն միանգամից վրա բերեց.
— Քուր ջան, ինչ կլինի, էս երաժշտությունը ցածրացրու:
— Մեզ մոտ շատ լավ երաժշտություն է հնչում,- հայտարարեց զարմացած մատուցողուհին:
Եկան գարեջրի առաջին շշերը: Սկսվեցին առաջին պատմությունները:
— Հիշու՞մ ես Ասատրյանին, որ մի անգամ երկու գալստուկ կապած դասի էկավ: Որ շուռ էկավ, գրատախտակին բան գրելու, երկրորդն էլ էրևաց, ու ուշքներս ծիծաղից գնաց:
— Բա Գևորգյա՞նը: Ո՜նց էր ոտը ոտին գցում ու ծխում սաղ վախտ: Տեսնես` հլը սա՞ղ ա:
— Հա, էն օրը տեսել եմ. առաջվա ծիտն ա, հեչ չես ասի, որ հեսա ութսուն տարեկան կդառնա:
— Լուրջ, էդքան կա՞: Ես իրան հիսունից ավել չէի տա:
— Հա, հաստատ բան եմ ասում: Իրա թոռան հետ եմ աշխատում, ինքն էլ ա իրա տատով հպարտանում:

Երաժշտությունը փոխվեց պարայինի: Կողքի սեղանի աղջիկները վեր կացան, սկսեցին կոտրատվելով պարել: Գագոն չէր մասնակցում մեր զրույցին: Աչքերը չռած նայում էր պարող աղջիկներին:
— Գագ, տենց մի նայի, մի մոռացի, որ ընկերուհի ունես,- փորձեց սաստել Աշոտը:
— Լու՞րջ,- զարմացավ Անահիտը` ուրախանալով, որ խոսակցության նոր թեմա կբացվի. մենք բոլորս ոչ միայն ամուրի էինք, այլ երդվյալ սինգըլներ, ու մինչև հիմա ոչ մի սիրային պատմություն ոչ մեկիցս չէինք լսել:
Լսելով, որ Գագոն ընկերուհի ունի, բայց միևնույն ժամանակ ուրիշ աղջիկների վրա է կենտրոնացել, թարս նայեցի:
— Քեզ ի՞նչ էղավ, Մար,- Գագոն վախեցել էր հայացքիցս:
— Որ ընկերուհի ունես, ի՞նչ ես տենց վավաշոտ նայում էդ աղջիկներին:
— Էդ չի խանգարում: Էսօր մեկին կպցնելու եմ:
Աղջիկները շարունակում էին կոտրատվել: Նրանցից երկուսն արդեն գրկախառնված էին պարում:
— Սրանք հաստատ լեզբի են,- որոշեց Տիգրանը:
— Ճարներն ի՞նչ: Որ սենց խիար տղերքով շրջապատված լինեն, տենց էլ կլինի:
Սեղանի շուրջ հավաքված տղաներն իրենց աթոռներին փռված Գագոյից ոչ պակաս վավաշոտ հայացքներով նայում էին պարող աղջիկներին:
— Հլը ուշադիր. իրանցից ամեն մեկը մի տղու համար ա կոտրատվում,- նկատեց Անահիտը:
Իրոք, աղջիկներից ամեն մեկն աչքի տակով մի տղայի էր նայում, իսկ նրանք տեղներից շարժվելու մտադրություն բնավ չէին ունեին:
Գարեջրի երկրորդ շշի հետ հայտարարեցի.
— Որ Նիրվանա դնեն, ես էլ կպարեմ:
Գագոյի աչքերը կլորացան ու դուրս թռան: Ինչ-որ բան էր ուզում ասել, բայց էդ պահին Աշոտն առաջարկեց կենաց խմել, ու Գագոն ստիպված ասելիքը մեջը պահեց:
Կողքի սեղան տորթ բերեցին մոմերով:
— Ան, լսել եմ գործից դուրս ես էկել:
— Հա, բայց արդեն թազա գործ եմ ճարել, նենց որ էդքան էլ վատ չի:
Գագոն էլի բացակա էր:
— Տիկ, բա դու ե՞րբ ես գնում:
— Եթե սաղ լավ լինի, մինչև ձմեռ: Բանակիս հարցերը դեռ չեմ լուծել:
— Ո՞նց, քեզ չէի՞ն ազատել:
— Վերջնական չէ:
Մեկ էլ Գագոն նորից միացավ մեզ:
— Անահիտ ու Մարի, ես ձեր մասին ուրիշ կարծիք ունեի: Չգիտեի, որ սենց տեղեր եք գալիս:
— Ո՞նց տեղեր,- ծիծաղեցի:
— Դե սենց էլի… ես ստեղ կգայի աղջիկ կպցնելու:
— Արի գրազ գանք, որ քառասուն անգամ գաս ստեղ, քառասուն անգամն էլ մենակ դուրս կգաս,- առաջարկեց Աշոտը:
— Կամ էլ երեսունիններորդ անգամ տղու հետ դուրս կգաս,- ծիծաղեց Տիգրանը:
Գագոն չլսելու տվեց:
— Աղջկերք, դուք ստեղից դուրս գալուց հետո ուզող չեք ունենալու:
— Արխային, ես տարին մեկ արտասահման եմ գնում: Նենց որ սենց թե նենց ուզող չեմ ունենա:
Էծերս էկան ու որոշեցին Գագոյին ջղայնացնել: Մտածեցի` ամենաուժեղը շիշը ձեռքիս պարելը կլինի: Գնացի զուգարան, որպեսզի շպարս թարմացնեմ, ավելի թեթև մայկա հագնեմ, մազերս էլ թացացնեմ: Հետո պիտի վերադառնայի, խնդրեի, որ Նիրվանայի Rape Me-ն միացնեն, վերցնեի գարեջրի շիշը ու գժված թռվռայի:
Լավ էր, որ զուգարանում մարդ չկար: Հանեցի տաք սվիտրս ու հագա մարմինս գրկող մայկաս, ներքև քաշեցի, որպեսզի կրծքերիս բացվածքը երևա: Կարմիր շրթներկ քսեցի: Մազերս թեթևակի թացացրեցի, որ պարելիս չշոգեմ: Այ Գագո, Գագո, դու հիմա կտեսնես: Երբ պարեմ, ու լոզերդ գնան, երբ ուշքի գաս, որ քո հեզիկ-նազիկ համակուրսեցին եմ, ոչ թե «կպցնելու աղջիկ», երբ չկողմնորոշվես՝ ինձ մոտենաս, թե չէ, էդ ժամանակ կիմանաս, թե ինչ է նշանակում ընկերուհուն դավաճանել կամ ինչ է նշանակում իմ մասին «ավելի լավ» կարծիք ունենալ:
Երբ դուրս եկա զուգարանից, Գագոն չկար, իսկ աղջիկները չէին պարում:
— Էս ու՞ր ա Գագոն,- հարցրի:
— Նեղացավ, գնաց դուրս
— Ինչու՞, ի՞նչ եք արել էդ խեղճին:
Ձայն չհանեցին: Գնացի դուրս, որ Գագոյին բերեմ: Դեռ մի քայլ էի արել, որ դուրս գամ փաբից, մեկ էլ տեսնեմ` ծառի տակ թաքնված Գագոն ինչ-որ մեկի հետ համբուրվում է: «Փաստորեն գրազը կրեց»,- մտածեցի ու թաքուն մոտեցա, որ տեսնեմ` պարողներից որ մեկը վերջը բաժին հասավ Գագոյին:
Եվս երկու քայլ, և նկատեցի, որ Գագոյի հետ համբուրվողը կողքի սեղանի սպիտակ շալվարով տղան էր, որն իր մյուս սեռակիցների պես աթոռին գամված նայում էր պարող աղջիկներին` այդպես էլ չմիանալով նրանց:
***
Կարդաց էս պատմությունն ընկերներիցս մեկը: Կարդաց-կարդաց ու չհավատաց, ասաց՝ Գագոն տղու հետ չէր համբուրվի, օրալ սեքս՝ հա, բայց համբուրվել՝ երբեք: Երկնքից ընկավ երեք խնձոր: Մեկն էս պատմությունը հորինողին, մեկը Գագոյին, մյուսն էլ հավատացողին, որ Գագոն տղու հետ համբուրվեց:

Լիլիթ Կարապետյան

Անվերնագիր

 

Այդ երազանքները հազվադեպ են իրականանում ու հոսում են սեփական ուշացած կենսագրությանը համընթաց: Ետ նայելիս անծայյրածիր մթության մեջ հայյրս դիտարկում է ինձ, որպես մի կղզու, ուր ոչ ոք չի բնակվում, որովհետև մարդիկ ասում են , որ բոլոր կղզիները մի օր անցնելու են ջրի հատակը: Խարխափելով մթության մեջ` հայրս, անխոս գրկելով, բազմոցից նստեցնում է հաշմանդամի սայլակին: Մեջքիս ետևում փափուկ բարձ է դնում , հարմարեցնում գլուխս այնպես , որ ետ չընկնի ու միասին իջնում ենք բակ: Քարին նստած ծեր կինը առօրեական ողջույնը փոխանակելուց հետո , հիշեցնում է իմ վտիտ մարմնագոյացման վտանգի մասին ու հորս արագորեն պատմում դրախտի գոյությունը հաստատող վերջին կարևորագույն լուրերը. Կանաչ խոտածածկի վրա ցատկոտող երեխաներ, քաղցր պաղպաղակ, գնդակ խաղացող մանուկներ: Ֆուտբոլի դաշտի կողքով անցնելիս <<գոլ>>, <<գոլ>> բացականչություններով գնդակը հայտնվեց ուղիղ ոտքերիս մոտ ու շոկոլադե պաղպաղակով տղան վախեցած սկսեց լաց լինել: Հայրս թեթև շարժումով, հատկապես որ սպորտային կոշիկներ էր հագել, ետ մղեց գնդակը ու խաղը շարունակվեց դատավորի` ծռմռված շրթունքներից բխող սուլոցի ներքո:
Ամենաշատը վախենում եմ հրաժեշտից, որին հաջորդում է նոր բան սկսելու անորոշությունը ` անհայտ եզրափակիչով, հաշիվը առնվազն 1-0 ավարտով: Դեռ մտովի հետևում էի ֆուտբոլի խաղին ու չնկատեցի ինչպես հասանք կանաչ նստարանին վիճաբանող կանանց: Աստծուց էին բանբասում` լսել էին` տղա է ունեցել: Իմ լռությունը անզոր էր կանգնեցնել վստահ քայլերով ինձ մոտեցող կնոջ ցանկությունը` մի խուրձ բուկլետ տալ: Հայրս անխոս , բայց կտրուկ շարժումով թեքեց սայլակը ` բախվելով հայտարարությունների բարձր սյանը` <<Զգուշացեք Եհովայի վկաներից>>: Պատ: Սա տեսողական խաբկանք չէ: Երկգույն վանդակավոր տախտակին շարված խաղաքարերի գլխիկները տաքացել էին կնճռոտված մատների արանքում: Ծերունիները լքված էին ինչպես դատարկ տան չորս պատերը և չաշխատող ժամացույցի նման պարապ, որովհետև ժամանակը կորցնում է իր բովանդակությունը երբ առջևում միայն մի արկած կա` մահը: Անցանք ժամացույցի վերանորոգման կողքով, դատարկ տարածք, տրվում է վարձով, ականջի դակում: Անցանք վայրկյանապես, առանց ափսոսանքի, արագորեն: Հայրս լարված սայլակս էր հրում, իսկ մյուս ձեռքով խոսում էր բջջայինով` հաջորդ օրվա պայմանավորվածությունների մասին: Միասին հեռանում էինք, ինձ թվում է փախչում էինք այն ժամանակներից , երբ դռան թակոցը լսելիս վազում էի իմ ննջասենյակ ու անկողին մտած ամուր փակում աչքերս` իբր թե քնած եմ: Հայրս դռան արանքից երկար նայում էր ու լուռ հեռանում: Մի անգամ խիզախեց համբուրել: Փափուկ ու ծույլ շարժումով մի կողմ հրեցի նրան ու վերմակով ծածկեցի դեմքս:
<< Ինչ լավն ես քնած ժամանակ>>,- Ժպիտով ասաց նա:
Դեռ չգիտեի, որ ամբողջ անշարժ ու շարժական գույքը ժառանգելու են բարեկամներս, հորս դիակը` ես: Նա հնամենի մի երգ էր շվշվացնում սիրո մասին: Գեղջկական ելևէջներով բառերը չէին համապատասխանում բանկոմատի էկրանին գրվող թվերի հետ: Վերջին ամսվա աշխատավարձը նախքան տուն հասնելը ծախսվելու էր քաղցրավենիքի ու նման անհեթեթ բաների վրա: Ինչպես միշտ դատարկ գրպաններով վերադառնալու էինք տուն, բայց հայրս ուրախ էր թվում: Իմ փոխարեն ողջունեց դասընկերոջս, որ փորձում էր ձեռքս սեղմել ու հարցնել որպիսությունս: Լավ ենք: Երկու բառով ավարտեց խոսակցությունն ու նույնպիսի զվարթ տրամադրությամբ փոսերի վրայով հրեց սայլակս ` կամացուկ ցնցումով հայտնվելով մթերային խանութի առջև: Թեք հարթակի վրայով անցանք ազատ զամբյուղների մոտով ` որպես նշանակետ ունենալով գինիների բաժինը, հայրս վերցրեց ամենամեծը: Նեղ ու երկար լաբիրինթոսի նմանվող ճանապարհին կորելու վախից ուզում էի բռնել հորս ձեռքը, բայց մնացի անշարժ: Տեսողությամբ լուսանկարեցի այն պահը` ինչպես է կլոր գործիքով օղակ-օղակ կտրվում երշիկը ակվարիումի մեջ լողացող ձկան կողքին, որ դանդաղ բացուխուփ էր անում բերանը` կեր որսալու պատրվակով: Մի պահ սայլակս ու զամբյուղը, միմյանցից չտարբերվելու աստիճան, գլորվում էին դեպի ելքը` փաթեթավորված ձուկն ու վերնաշապիկը մինչև վերջ կոճկած իմ մարմինը միասին: Հայրս միայն ուղորդում էր մեր շարժումը մինչև դրամարկղի մոտ:
Այնուհետև նահանջն էր, որովհետև փախչելու տեղ չկար: Միևնույնն է կգտնեին: Մեքենայի ապակին իջեցնելով` ասելու էին` արձակիր վերնաշապիկիդ կոճակները, երբ հայրս կողքիս չլիներ: Նա չգիտեր, որ մարդկանց ամենաբաղձալի ցանկությունները իջնում են շատ ավելի ներքև: Վերադարձն այնքան դանդաղ էր, որ ճանաչեցի հորս շնչառությունը, չորացած տերևների շրշյունը ու հաշվեցի ձկան տոպրակից գլորվող արյան կաթիլները` 67:
Ջութակ նվագող մուրացիկի երաժշտության ներքո մեր բնակավայրն ավելի դատարկ էր թվում: Նա երկար մատներով խնամքով բռնել էր փայտիկը. այդ վտիտ մատներում լռությամբ ու վախով ապրում էր երաժիշտ կոչվելու երբեմնի փառքը: Հյարս: Հայրս մեծ երազող է: Նրա երազանքը գամված է սայլակին, սպասումով, որ կգրկի ինձ ու սովորականի նման կբարձրացնի վերև: Հորս մարող ջերմությունը, ծանր ու ընդհատվող շնչառությունը: Թրմփ: Ձկան տոպրակը ձեռքից ընկավ:
Ես շրջվեցի, հայրս ծերացել էր: Ոտքի կանգնեցի, գրկելով հորս, օգնեցի նստել սայլակին ու միասին բարձրացանք չորրորդ հարկ:
Ես գիտեի , որ երբ հայրս ծերանա, կկորցնեմ նրան ու կսկսվի իմ մենությունը:

Անի Հովհաննիսյան

Անվերջանալի դեկտեմբեր կամ հրաշքի սկիզբը

 

Դեկտեմբեր: Գլոբալ տաքացում,բայց էլի մի տեսակ ցուրտ: Տերը սցենար է գրում աշխարհի վերջի մասին և այն էլ Լոռու բառբառով:
— Ինչ լավ է, մոտենում է Նոր տարին… որքան եմ սիրում այն,- մազերս բիզ-բիզ կանգնելու գնով լսում եմ ընկերուհուս հրճվանքը:
<< Չէ մի, Նոր տարին…հիմա ամեն օր նրա ասած անհեթեթությունները պիտի լսեմ>>, -մտածում եմ ու մի կերպ փորձում զսպել ինձ:
Ոնց չեմ սիրում Նոր տարին, Նոր տարվա հանդեսը, փուչիկները, տոնածառը, փայլերը, Նոր տարվա սեղանը, հարբեցող հարևանների մի ամբողջ շարքի…բա Ձմեռ Պապը…նա սիրում է գողանալ խաղալիքներս…
Ու այսպես անցնում է դեկտեմբերը:
— Բաղդյան իջեցրո՛ւ գլուխդ, գրատախտակը չի երևում:
Մոտենում են քննության օրերը, դեկտեմբերը սպառվելու է, անվերջանալի են միայն դասախոսությունները Տոպոլոգիայից, իսկ Բաղդյանին շարունակ ասելու են, որ գլուխը մի քիչ իջեցնի…
Ինչ տխուր է դեկտեմբերը, ինչ ցուրտ է, արև կա, բայց էլի ցուրտ է: Մասնագետների մի խումբ կարծում է, որ գլոբալ տաքացումը և աշխարհի վերջը սերտորեն կապված են իրար հետ…ևս մի չհաջողված սցենար…
Տոնածառ վաճառողները փակել են մայթերը,օդ չկա, ամենուր կանաչ է…փակ աչքերով սիրում եմ կանաչը, ու ամեն անգամ փողոց դուրս գալուց վախենում եմ, որ էլ չեմ սիրի իմ սիրելի կանաչը…վախենում եմ…
Ընկերուհուս հորինած անհեթեթությունները դեռ շարունակում են բարկացնել ինձ… նրանից ազատվելու ջանքերի գնով շտապում եմ տուն… երթուղայինի մեջ մի երեխայի թարս հայացքով եմ չափում,որովհետև նա էլ է սիրում Նոր Տարին… մի ժամանակ ես հավատում էի հրաշքներին, մի ժամանակ ես էլ էի երեխա…
Մտովի տեղափոխվում եմ անցյալ տարի, հնչում են զանգերը, բոլորից թաքուն սկսում եմ չսիրել Ամանորը, կենացներ, էլի կենացներ, հրավառություն, որ սկսվում է երկնքում ու ավարտվում աչքերիդ մեջ…իսկ ես շտապում եմ մտնել անկողինս…ուշ գիշեր… 02:02 րոպե… հեռախոսս զնգում է…
— Բարև…
Երեխայի ձայնը ծակում է ուղեղս, այն ինձ ներկա է վերադարձնում, որովհետև նա նորից համարյա ճչում է, որ հատ-կա-պես սիրում է Ձմեռ Պապին… մի ժամանակ ես երեխա չէի, բայց հավատում էի հրաշքներին, ու թերևս երևի բոլորից թաքուն շարունակում եմ հավատալ …
Հարմարավետորեն տեղավորված մայրիկն ու իր փոքրիկը, երեխայի դեմքի ուրախությունը սպառելու անհեթեթ հայացքներս ստիպում են, որ ինքս հրաժարվեմ նյարդերի բորբոքումից…
Թափառում…
Երազներում վերջերս անընդհատ Ձմեռ Պապին եմ տեսնում,նորից խաղալիքներս գողանալիս… այսպես ամեն օր, ամեն գիշեր… դրա համար էլ քունս տանում է դասերի ժամանակ:
— Բաղդյան,վերջապես իջեցրու գլուխդ…գրատախտակը նախատեսվածից ներքև են կախել…
Գլոբալ տաքացում, որի պատճառն ընդամենը արտադրված ածխաթթու գազն է: Մոլորակը գնալով լայնանում է տաքացումից, իսկ ձեռքերս սառում են…
Ամեն անգամ փողոց դուրս գալուց մտածում եմ Տերը ինչ սցենար գրեց աշխարհի վերջի ու այս Նոր Տարվա գիշերվա մասին…
Էլի դեկտեմբեր… անհավատալի կերպով ավարտվում են դասախոսությունները Տոպոլոգիայից, քննություններ, Բաղդյան, գրատախտակ, փողոցներ, մարդիկ, տոնածառներ, ամեն տեսակի անհեթեթություններ…
Մայրս իր հերթին պատրաստություններ է տեսնում,իսկ ես մաշվում եմ քննություններից, մաշվում է ինձանով փաթաթված թիկնոցս:
-Մամ, ուզո՞ւմ ես այս տարի պատմվածքներ դնենք սեղանին, իսկ որպես դեսերտ կմատուցենք բանաստեղցություններ,մա՛մ, շատ լավ կլինի…
Աշխարհի վերջի մասին իմ պատկերացումներն ու մտածմունքները թուլանում են, որովհետև միտքս ամբողջությամբ զբաղեցվում է Ձմեռ Պապով ու ամեն գիշեր տեսածս մղձավանջներով:
-Ձմեռ պա՛պ, հերիք Է գողանաս խաղալիքներս…
Վախենալով կանաչը կորցնելու մտքից` ամեն օր տուն եմ փախչում, փակում եմ բոլոր դռներն ու պատուհանները, կծկվում եմ վերմակիս տակ:
Դեկտեմբերը որոշում է անհետանալ, վերջապես անհետանալ…
Երբ զանգերը ներսից խփեն հեռուստացույցի ապակուն, երբ փորձեն ազատվել քառակուսի մետրանոց տարածքից, երբ փորձեն մտնել մարդկանց խորքերը, ես էլ բոլորի նման կպահեմ երազանքներս, որ դրանք կատարվեն… այս անգամ չեմ մոռանա…
Ամանորի գիշեր… մայրս այդպես էլ չհամաձայնեց սեղանի ձևավորման գործողությունը հանձն առնել ինձ, ասաց` հիմա ո՞վ է սեղանին պատմվածքներ ու բանաստեղծություններ դնում:
02:02 րոպե… բացում եմ անկողինս ու տեղավորվում նրա մեջ…նայում եմ հեռախոսիս…նա լուռ է… փակում եմ աչքերս, սպասում եմ…կկատարվի…
02:30 րոպե… արթնանում եմ… բայց չէ՞ որ հրաշքն արդեն կատարվել է… ավարտվեց դեկտեմբերը, իմ կյանքի ամենաերկաաաաաաաաաաաար դեկտեմբերը…
Գլոբալ տաքացման հետևանքով ձյունը կես ճամփին անձրև է դառնում ու լղոզվում գետնին…ինչևէ, վաղը անձրևամարդ կպատրաստեմ…
Իսկ փողոցներում, մայթերի վրա, տանիքների տակ, ամենուր, ամեն տեղ Տերը սցենար է գրում աշխարհի անվերջանալի վերջի մասին և այն էլ Լոռու բառբառով…
Նա պարզապես հիասքանչ է ձնախառն անձրևի տակ, սցենար գրելիս, Նոր տարվա գիշերով ու, հատկապես, իմ պատուհանի անձրևոտ ապակուց նայելիս:
Բացում եմ անձրևանոցս ու դուրս եմ գալիս փողոց… մոտենում եմ նրան ու բռնում ձեռքը. սառն է…
— Բոլորը քնած են, ներս գնանք, Տե՛ր իմ, կմրսես…

Արմինե Պետրոսյան

Թռչե՞լ, թե՞ սողալ
Не запрещай себе летать,
Не вспоминай, что ты не птица:
Մարիա Ցվետաևա

Ասում են՝ կողքի փողոցի վրա մի շենք կա, որի առաջին մուտքի 9-րդ հարկում մի հսկա պատշգամբ կա՝ Թռչողների պատշգամբը: Դա այն նախամուտքն է, որ բաժանում է Սողունների աշխարհը Թռչունների աշխարհից: Ասում են…

Ծիտիկ
-Մա՛մ, նայի՛, ծիտիկն ուզում թլնի, արի վազենք՝ բլնենք:
-Աղջի՛կ ջան, մենք չենք կարող ծիտիկին բռնել, կփախչի:
-Մա՛մ, որ արագացնենք, ցի փախծի: Մաաա՛մ, տե՛ս՝ մեզնից մի քից ա հելու:
Աչքերը լայն բացած, խնդրող հայացքով մորն էր փորձում համոզել փոքրիկ աղջիկը՝ անհանգիստ տրոփող սրտիկով ու ոգևորված դեմքով: Շտապող շարժումով ձգում էր մոր թևը:
-Վա՛յ, չե՞ս հասկանում, ասացի, չէ՞, որ մենք չենք հասցնի բռնել : Վե՛րջ, թեման փակված է:
-Մաաա՛մ, խնդրում եմ,-փոքրիկ ձեռքերը մորն էր պարզել, սրտիկը արագ-արագ էր խփում, հույս ուներ, որ մայրը կլսի,-տե՛ս, երեք քայլ ու կհասնենք:
Դեմքը ոգևորությունից կարմրել էր, մի ոտքն արդեն վերև էր բարձրացրել, մյուսը դողում էր վազելու ցանկությունից: Եթե մայրն այդքան ամուր բռնած չլիներ ձեռքը, նա հիմա ծիտիկի մոտ էր:
-Վե՛րջ, հիմա մեքենա կգա, քեզ տակով կտա, է՞դ ես ուզում, հա՞:
-Մա՛մ, ես արագ կվազեմ, մաաամ…
-Ի՞նչ ես ձայնդ գլուխդ գցել, վե՛րջ տուր, ձեռքս պի՛նդ բռնի, գնում ենք տուն:
-Բայց ինցի՞:
-Չես հասկանում, հա՞, ծիտիկները թռչում են, մենք չենք կարող նրանց բռնել:
-Մենք էլ կթլցենք, մա՛:
— Հիմա՛ր աղջիկ, դու թևեր ունե՞ս, որ թռչես: Թողնեն՝ միայն ինձ զայրացնես:
-Ունեմ, նայի՛, ես երկու թև ունեմ:
-Վաա՜յ, գժվեցրեց: Լսի՛, դու քո թևերով չես կարող թռչել: Թռչելու համար թռչունի թև է պետք: Դու չունես: Մեկընդմիշտ ականջիդ օղ արա՝ դու չես կարող թռչել:
-Բայց ինցի՞, մա՛, արի փոլցենք: Բա որ կարողանամ:
-Վե՛րջ, տուն գնացինք, արդեն ցուրտ է:
-Մա՛մ, ծիտիկը թլավ: Մենք չհասցրինք:
-Ուույ…

Մամ
Մա՛մ, ես կարող էի թռչել, բայց դու կտրեցիր թևերս: Անխնա ոտքի տակ տվեցիր, բմբուլները ցրիվ-ցրիվ եղան, ու դու քո առավոտվա ուբոռկի ժամանակ հանգիստ ավլեցիր թևերս, սավոկի մեջ լցրիր ու թափեցիր աղբամանը: Ասում են՝ սողունը սողուն է ծնում, բայց դու թռչուն էիր ծնել: Ի՞նչ անեիր՝ պիտի սողալ սովորեցնեիր: Թռչունդ համառ էր, նա ճախրելու համար էր ծնվել, իսկ դու ուզում էիր գետնի վրա պահել: Մաաա՜մ…

Փազլը
Փողոցներ ու փողոցներ, շենքեր ու շենքեր, մեքենաներ, մշակված ծաղկամարգեր, շուն ու կատու՝ տանը պահվող, ձի ու էշ՝ գոմում պահվող, արծիվ ու բազե՝ ընտելացրած:
Փազլը քանդվում է: Կը՛տ-կըտ-կըտ… Բլուրներն են, փարթամ դաշտեր, ջունգլիներ:
Հսկա ծաղիկը՝ բուսահոտ, բուսակաթ, բերանը բացել, շոշափում է գլուխս, հաջորդ վայկյանին նա ինձ կուլ է տալիս: Ծամում, քաշում միջիս եղածն ու չեղածը, սեղմվում ու սեղմում, սեղմուուում: Հետո զզվանքով դուրս է թքում: Գլուխս բռնած մի կերպ փախչում եմ, բլրի վրա մի ձի է երևում, հենց հասնեմ, կնստեմ ու տուն կգնամ: Վազում եմ: Այս բլուրն անցնեմ, մյուսը ձիու բլուրն է, չէ՛, դեռ երկու բլուր էլ կա, սա էլ անցնեմ ու…, չէ՛, դեռ չորս բլուր էլ կա, շունչս կտրվում է հիմա չորքոտանու պես եմ առաջ շարժվում, ևս վեց բլուր ու կհասնեմ: Հիմա սողում եմ: Մա՛մ, ուրախացի՛ր, սողում եմ, սողուուում: Բայց դա ինձ համար նորմալ չէ, մա՛մ, ես ուղղակի ուժասպառ եմ: Բա որ ուշքս գնա՞: Չէ՛, չի կարելի:
Վա՜յ, ձին կողքիս է: Փորձում եմ նստել վրան, քացով տալիս է հենց ճակատիս մեջտեղին: Ուղեղս ցնցվում է:
Դաշտի մեջ վազում են աքլորները: Կատարներն օդում թափահարում են՝ բարձրացնում, իջեցնում, բարձրացնում, իջեցնում, կտցում են, սու-սուր կտուցներով քանդում են ընդերքը: Գետինը դողում է, փլթփլթում, պոկպոկվում: Ճեղքեր են բացվում, դրանք րոպե առ րոպե մեծանում են: Աքլորները ճեղքի եզրին են, չանչերով բռնել են որդախառն հողակոշտերը, իսկ դրանք գնդիկ-գնդիկ ցած են թափվում: Դե՛, թռե՛ք, թռչուն եք, չէ՞, թռե՛ք: Դուք վայրի թռչուն եք, չէ՞, թռե՛ք, թե չէ ինչի՞ համար են ձեր թևերը: Է՜, կցկտուր թափ եք տալիս կողքներդ կպած ելուստները, դրանք թև չեն, շրտե՛ք, թող գնան:
Հարյուրներով իրենց գցում են բացվող ճեղքերի մեջ, խփվում դուրս ցցված քարերին, արյունը պայթում է օդում ու խառը ցրիվ գալիս: Է՜, հավացունե՛ր…

Թռչողների պատշգամբ
Ասում են՝ կողքի փողոցի վրա մի շենք կա, որի առաջին մուտքի 9-րդ հարկում մի հսկա պատշգամբ կա՝ Թռչողների պատշգամբը: Դա այն նախամուտքն է, որ բաժանում է Սողունների աշխարհը Թռչունների աշխարհից: Ասում են, որ թեկուզ հազվադեպ, բայց լինում են դեպքեր, երբ սողուններից ոմանք գտնում են, որ սա իրենց աշխարհը չէ ու որոշում են գնալ Թռչունների աշխարհ: Վերջին տարիներին ավելի հազվադեպ են եղել դեպքեր, երբ սողունը որոշել է թողնել սողունային կյանքը և հանդգնել անցնել նախամուտքը: Բայց դա ինձ չի վախեցնում: Ես հաստատ որոշել եմ, գնալու եմ: Բարձրանալու եմ իններորդ հարկ, կանգնելու եմ պատշգամբի ճաղերին, լաաայն բացելու եմ թևերս ու… թռչելու եմ: Ասում են՝ թռչելիս պիտի անպայման վերև նայես ու աչքերը չփակես, թե չէ վայր կընկնես: Դու ուզւոմ ես թռչել վեր, դեպի շատ վեր, դու ճախրել ես ուզում:
Վերջապես իններորդ հարկում եմ: Ոչ մի արտակարգ բան էլ չկար փողոցն անցնելու ու ինը հարկ բարձրանալու մեջ: Միայն հաստատ որոշել էր պետք:
Պատշգամբում օդը յուրահատուկ քաղցր է: Այնքան հեշտ է շարժվել ազատ օդին ընդառաջ:

Ոտնաթաթերն արդեն գրկել են բազրիքի ճաղերը, իսկ նա դեռ փակ աչքերով շնչում ու շնչում է: Ահա և Թռչողների պատշգամբը: Հեշտ է նայել ներքև, երբ այնտեղ ոչ մի կապող բան չկա:
Հիմա այլևս չէր կասկածում, որ իր թևերը ունակ են թռչելու: Վստահ էր: Մի քայլ էր իրեն բաժանում Թռչունների աշխարհից:
Ամեն ինչ կատարվեց ինքնաբերաբար:
-Մաաաա՜մ, ես թռչո՜ւմ եմ, տեսա՞ր…

Նունե Նազարյան

Մի կտոր երջանկություն

 

***
Համալսարանի լսարաններից մեկում մի քանի ուսանող նստած խոսում էին.
— Իսկ որտե՞ղ է Դարինան, չգիտե՞ս Ինա,- հարցրեց աղջիկներից մեկը:
— Օհ, չգիտեմ, դեռ չեմ խոսել նրա հետ:
— Մեր Դարինան վերջերս շատ է փոխվել,- մի տղա մտավ խոսակցության մեջ:
— Ի՞նչ ի նկատի ունես Էդգար,- հարցրեց Ինան:
— Նա այնքան զգայուն ու ինքնամփոփ է դարձել: Չեմ հասկանում՝ ինչ է պատահել: Կարծում եմ, որ լավ կանեք խոսեք հետը, աղջիկներ: Միգուցե նա մեր օգնության կարիքն ունի:
— Այո, Էդգարը ճիշտ է ասում,- ասաց Աննան,- Ինա, դու նրա ամենամոտ ընկերն ես, ինձ թվում է՝ պետք է խոսես հետը:
— Դե լավ, լուրջ մի ընդունեք: Ես գիտեմ Դարինայի վարքագծի պատճառը: Այս ամբողջի պատճառն այդ Էրիկն է:
— Ո՞վ է Էրիկը,- հարցրեց Էդգարն Ինային:
— Էրիկը շվեդ դերասան է: Նա Դարինայի ուրախությունն է,- ժպտում էր Ինան:
— Օ այո, ես գիտեմ այդ մասին: Ես տեսել եմ Էրիկի նկարները Դարինայի մոտ: Իրոք նա շատ գեղեցկադեմ երիտասարդ է, բայց խելքից դուրս է սիրահարվել մեկին, ում երբեք չես տեսել և ով իր երկրում հայտնի դերասան է,- Աննան այնքան ոգևորված էր խոսում, բոլորը ժպիտով նրան էին նայում:
— Պատկերացնում եմ, թե ինչքան դժվար պետք է որ լինի հայտնի անձնավորության սիրելը,- նկատեց Էդգարը՝ մտածկոտ հայացքով:

***
Լսարանի դուռը բացվեց և մի փոքրիկ աղջիկ ներս մտավ.
— Բարի լույս սիրելի կուրսեցիներ,- բացականչեց նա ժպիտով:
— Օհ բարի գալուստ մեր թանկագին Դարինա,-ասաց Էդգարը:
— Ու՞ր էիր Դարինա, ինչու՞ չզանգեցիր ինձ,- խոսեց Ինան:
— Վայ, կներես Ին ջան,- Դարինան նստեց նրա կողքին,- այնքան քնատ էի այսօր, չկարողացա շուտ արթնանալ:
— Եթե ամբողջ գիշեր Էրիկի մասին չմտածեիր, քնատ էլ չէիր լինի հիմա,- ասաց Աննան:
Էդգարը սկսեց ծիծաղել:
— Իմ անուշ Աննա,-ժպտաց Դարինան,- դու շատ լավ գիտես, որ ես չեմ կարող նրա մասին չմտածել…
— Բայց դու պետք է կարողանաս,- Աննան նրան նայեց զայրացած,- նա քեզ ցավ է պատճառում, դու պետք է դադարես սիրել նրան:
— Խնդրում եմ այլևս մի խոսիր այդ մասին, Ան,- ասաց Ինան,- միևնույնն է անօգուտ է Դարինային ինչ-որ բան հասկացնելը:
Էդգարը ձեռքով փակեց Աննայի բերանը.
— Աղջիկներ, բավական է նյարդայնացնեք Դարինային: Թողեք նա սիրի ում ուզում է:
— Շնորհակալություն սիրելի Էդգար: Աղջիկներ, հերիք է իմ ու Էրիկի մասին մտածեք: Ես ինձ լավ եմ զգում՝ անկախ ամեն ինչից: Ավելի լավ է անդրադառնանք մեր դասերին:
Զանգը հնչեց և դասախոսը մտավ լսարան:
***
Շաբաթվա վերջն էր արդեն: Դարինան իր սենյակում էր: Որոշ դասեր պարապելուց հետո նա միացրեց իր համակարգիչը և, ինչպես միշտ, սկսեց ուսումնասիրել շվեդական ամսագրեր ու շաբաթաթերթեր: Հանկարծ նրա աչքերը փայլեցին. Մեծատառերով գրված մի վերնագրի մեջ աչքին ընկավ Էրիկի անունը. <<ԴԵՐԱՍԱՆ ԷՐԻԿ ՆԻԼՍՈՆԸ ՊԱՏՐԱՍՏՎՈՒՄ Է ԵՐԿՐԻՑ ԲԱՑԱԿԱՅԵԼ ԱՆՀԱՅՏ ՊԱՏՃԱՌՆԵՐՈՎ>>:
Հետևյալ վերնագրի ներքո նա կարդաց. << Էրիկ Նիլսոնը TV4 հեռուստաալիքով մի քանի ժամ առաջ ունեցած հարցազրույցում նշել է, որ երեք օրով բացակայելու է երկրից: Երկրպագուները շատ հետաքրքրված են իմանալու մեկնման պատճառը, բայց Էրիկը դեռ գաղտնի է պահում՝ նշելով, որ իր ուղևորությունն անձնական բնույթ ունի ու կապված չէ ֆիլմերի նկարահանման հետ>>:
Նա սեղանի վրայից վերցրեց Էրիկի նկարը. << Ուր էլ լինես, ինչ էլ անես, ինձ համար դու միշտ իմ Էրիկը կմնաս: Ոչ մի իրադարձություն չի կարող բաժանել ինձ քեզանից: Նույնիսկ մահը չի կարող ինձ հեոացնել քեզանից: Դու ընդմիշտ կլինես իմ սրտում և իմ մտքերում>>: Նա համբուրեց նկարը և դրեց իր գրքի մեջ: Այնուհետև անջատեց համակարգիչը և դուրս եկավ բակ:
Բնությունն այնքա՜ն գեղեցիկ էր: Թռչունները ծլվլում էին, մեղմ քամին փչում էր ու նրբորեն շոյում նրա վարսերն ու զգեստը: Դարինան իրեն միայնակ էր զգում, այնքան միայնակ: Թվում է՝ քամին փորձում էր հակառակն ապացուցել՝ մեղմ գգվելով նրան: Թռչնակները կարծես միայն նրա համար էին երգում, բայց նա դեռ զգում էր միայնակ՝ այն տարօրինակ զգացումը, որ չես հասկանում որտեղից է հայտնվում և ինչու է հայտնվում…
***
Գեղեցիկ աշնանային երեկո էր: Դարինան համալսարանից տուն էր վերադառնում: Ճանապարհն անցնում էր այգու միջով: Նա քայլում էր՝ ինչպես միշտ խորասուզված մտքերի մեջ: Հանկարծ տերևների խշշոցը ստիպեց Դարինային կտրվել իր մտքերից: Ինչ-որ մեկն իր մեծ ափերով նրբորեն փակեց Դարինայի աչքերը: Աղջիկն անակնկալի եկավ: Նա ուզում էր մի կողմ հրել անծանոթ ձեռքերը, այդ պահին իր այտին զգաց անծանոթի թույլ համբույրը: Մինչ Դարինան կհասցներ ուշքի գալ, թե ինչ է կատարվում, աչքերը բացվեցին, և նա կարողացավ տեսնել մի դեղին վարդ, որն ընկավ իր ոտքերի մոտ: Դարինան անմիջապես շրջվեց՝ հուսալով վերջապես տեսնել այդ խենթ անծանոթին: Շրջվելուն պես Դարինան մի ճիչ արձակեց և անզոր ընկավ <<անծանոթ>>-ի թևերի վրա…

***
Այգու ծառերից մեկի մոտ նստած էր մի երիտասարդ զույգ. Մի փոքրիկ, նուրբ աղջնակ ու մի գեղեցկադեմ երիտասարդ.
— Եվ…հիմա արդեն քեզ լա՞վ ես զգում,- խոսեց երիտասարդը սահուն անգլերենով:
— Հուսով եմ այո…օօհ, չեմ կարող հավատալ, դեռ չեմ հավատում, օհ Աստված իմ,- նույնպիսի գեղեցիկ անգլերենով պատասխանեց Դարինան ու փակեց իր աչքերը:
— Հավատա անուշս, հավատա: Ես այստեղ եմ, քո կողքին: Եվ դու գիտես, որ ես քեզ համար եմ եկել, ընդամենը երկու օրով, որ քեզ ուրախություն պատճառեմ:
— Օհ, Էրի՜կ…
Էրիկը քնքշորեն իր ձեռքերի մեջ առավ աղջկա փոքրիկ ձեռքը:
***
— Բառերն ուղղակի անզոր են նկարագրելու, թե ես ինչ եմ զգում, չգիտեմ ինչ ասել, Էրիկ,- լսվեց Դարինայի շփոթված ձայնը:
— Ես գիտեմ, գիտեմ: Ոչինչ մի ասա, ես հասկանում եմ քեզ: Ես գիտեմ, թե դու ինչքան ես սպասել այս օրվան, ինչքան ես երազել ու լաց եղել ընդամենը այս օրվա համար: Ես եկել եմ, որ քեզ վերադարձնեմ քո անուշ ժպիտն ու փայլուն աչքերը: Ճիշտ է, ես ունեմ խենթ երկրպագուների մի հսկայական բանակ, ես ունեմ սիրած աղջիկ, բայց այն անկեղծ վստահությունը, նվիրվածությունը, որ ինձ անհրաժեշտ էր, ես գտա միայն քո մեջ: Ինչքան էլ ուզում է ինձ աստղ կոչեն, միևնույնն է, վերջապես ես էլ սովորական մի մահկանացու եմ: Ես էլ եմ ունենում տխուր պահեր: Ու նման դեպքերում ես միշտ կարդում էի քո խոսքերը, որոնք ինձ ուժ էին տալիս չընկճվելու, ինձ ուժեղ զգալու և պայքարելու: Ես երբեք չեմ տեսել այսքան խորը հոգով մի պատանի աղջնակ: Բայց ես մի օր սկսեղի ինձ մեղավոր զգալ՝ հասկանալով, որ դու տխուր ես ու հեռու ինձնից: Ու ես որոշեցի երկու օրով հետաձգել իմ բոլոր գործերն ու գալ իմ փոքրիկ հրեշտակի մոտ՝ ընդամենը մի փոքրիկ, շատ փոքրիկ երջանկություն բերելու:
Դարինան գլուխն հենել էր Էրիկի ուսին ու լացում էր, բայց այս անգամ, դրանք ոչ թե տխրության, այլ անսահման երջանկության արցունքներ էին:

***
Նրանք խոտերի վրա նստած ուրախ զրուցում էին.
— Էրիկ, գիտե՞ս ես մի քիչ շվեդերեն եմ սովորել,- ասաց աղջիկը ժպտալով:
— Օհ, իսկապե՞ս սիրելի Դարինա:
— Այո, Էրիկ, ես ուզում էի գիտենալ քո մայրենի լեզուն: Սպասիր հիմա ցույց կտամ իմ տետրը,- նա պայուսակից հանեց կարմիր ժապավեններով զարդարված մի տետր,- տես, թե ինչքան շվեդերեն եմ սովորել:
Դարինան սկսեց խոսել շվեդերեն՝ նայելով ուղիղ Էրիկի աչքերին,- Du är min lycka, du är min inspiration. Du betyder allt för mig. Jag är så glad att du klev in i mitt liv. Du gör livet värt att leva. (Դու իմ ուրախությունն ես: Դու իմ ներշնչանքն ես: Դու ինձ համար ամեն ինչ ես: Այնքան ուրախ եմ, որ հայտնվեցիր իմ կյանքում: Քեզնով կյանքը նոր արժեք է ստանում):
Էրիկն, աղջկա տետրն ամուր բռնած, ուշադիր լսում էր նրան: Նա այնքա՜ն բնական էր…Էրիկն իսկապես զգացված էր, բայց ոչինչ չասաց, որովհետև շուրթերը զբաղված էին աղջկան համբուրելով: Դա առաջին համբույրն էր, որ Դարինան երբևէ ստացել էր…
***
Էրիկի ձեռքերը գրկեցին նրա նուրբ իրանը: Բայց Դարինան իր ձեոքի թեթև շարժումով փակեց նրա շուրթերն ու ասաց.
— Դու չպետք է ինձ համբուրես միայն նրա համար, որ դու ուզում ես ինձ երջանկության մի պահ պարգևել: Էրի՛կ, երբեք մի՛ արա այն, ինչ քեզ հաճելի չէ:
— Դարինա, ի՞նչ ես խոսում: Ինչի՞ց ենթադրեցիր, որ ինձ հաճելի չէ քեզ համբուրելը: Դու այնքան գեզեցիկ, փոքրիկ շուրթեր ունես:
— Գեղեցկությունը ոչ մի նշանակություն չունի: Էրիկ, համբուրում են միայն մեկին, այն մեկին, ում սիրում են, իսկապե՛ս սիրում են…անկեղծ սրտով ու ամբողջ հոգով:
— Բայց ես քեզ շատ եմ սիրում, Դա…
— Շը՜շ, ոչ մի բան մի ասա: Ես գիտեմ, որ ինձ շատ ես սիրում: Բայց դու սիրում ես ինձ, որովհետև քեզ մեղավոր ես զգում: Սիրում ես ինձ իմ՝ քո հանդեպ ունեցած անչափ մեծ սիրո համար: Իմ տածած սերը դեպի քեզ շատ մեծ է, այն իր թևերն է տարածում քո զգացմունքների վրա, ու քեզ թվում է, թե սիրում ես ինձ:
— Ինչու՞ ես տանջում մեզ երկուսիս,- լսվեց Էրիկի տխուր ձայնը:
— Էրիկ, արի մոռանանք այս խոսակցությունը, ես չեմ ուզում, որ… Էրիկ, մի խաբիր ինձ ու ինքդ քեզ, դա ոչ մեկիս երջանկություն չի բերի:
— Դարինա…
— Էրիկ,- ասաց նա ու համբուրեց Էրիկի այտը,- ես ուզում եմ վայելել քո ներկայությունը, չէ՞ որ վաղն այս ժամին դու այլևս այստեղ չես լինի:
— Ճիշտ ես, իմ փոքրիկ հրեշտակ,- ասաց Էրիկն ու սեղմեց Դարինային իր կրծքին:
— Ամուր գրկիր ինձ, Էրիկ, շատ ամուր,- խոսեց Դարինան արցունքների միջից:
Էրիկն այնքան պինդ էր իրեն սեղմել աղջկան, որ թվում էր՝ ուր որ է կխեղդվի փոքրիկ Դարինան:
Նա համբուրում էր նրա ճակատն ու մազերն ու կրկնում.
— Իմ փոքրիկ Դարինա, իմ հրեշտակ: Ես այստեղ եմ, ես քեզ հետ եմ, հանգստացիր սիրունս:
Էրիկը մտքում ասաց <<Եթե միայն կարողանայի սիրել քեզ այնպես, ինչպես դու ես սիրում, միայն այդ ժամանակ կկարողանայի իսկապես երջանկացնել քեզ>>:

***
Օդանավակայան….ընդամենը մի քանի րոպե ու ինքնաթիռը կբարձրանա երկինք: Մեկնող երիտասարդ, արցունքներն հազիվ զսպող աղջնակ:
Եվ ահա մի վերջին գրկախառնություն…
— Խոստացիր ինձ, որ երբեք չես տխրելու, ուզում եմ, որ միշտ ուրախ լինես,- աղջկա ականջին շշնջաց տղան:
— Հիմա ժամանակն է, որ գնաս ու ինքդ քո երջանկությունը գտնես: Միակ ցանկությունս քեզ միշտ երջանիկ տեսնելն է: Իսկ ես… ես քեզնով կհպարտանամ նույնիսկ հեռվից…
— Հենց սրա համար էլ սիրում եմ քեզ, ես համոզված եմ՝ դու կգտնես քո իրական երջանկությունը, հրեշտակս,- Էրիկը սեղմեց Դարինային իր կրծքին ու համբուրեց նրա սպիտակ ճակատը…
***
Ահա և ամեն ինչ նույն հունի մեջ ընկավ… նստած նույն լսարանում, նույն համալսարանը, նույն հարցասեր ընկերները…
Վերջապես լսվեց Դարինայի պատասխանը.
— Նա մեկնեց՝ թողնելով ինձ մի կտոր երջանկություն…

Անի Հարությունյան

Լռությունն ինքն էր

Օրը սկսվեց: Դեռ վաղ առավոտ էր՝ մոտ ժամը յոթը: Մեկ այլ մարդու համար այդ առավոտը յուրահատուկ էր, նման չէր մյուսներին, ինչպես նման չեն մարդիկ իրար առհասարակ: Այդ օրվա յուրահատկությունը կարող էին վկայել գոնե գիշերամութի հետքերը երկնքի վրա, քնաթաթախ քաղաքը, որի արթնացումը նման չէր ո՛չ մանկան, ո՛չ կենդանու, ո՛չ էլ առհասարակ ինչ-որ բանի. այն քաղաքային էր. անքուն և անհանգիստ: Կամ առնվազն յուրահատկության վկան կարող էին լինել ամեն առավոտ փողոցի թաքնված անկյուններից մեկում հնչող կիթառի ձայնը, կամ արևը, որն այսքան երկար ժամանակ չի ծուլանում ծագել և ամենապատասխանատուն է բոլորից, կամ տերևը…Ա՜խ, ոչ, այս ամենը այլ էր իր փոքրիկ բնակարանում ծվարած պատանու աչքերում:

Նա 19-ամյա Տիգրանն էր: Աշխարհում ապրող մյուս Տիգրաններից նա տարբերվում էր: Արտաքինից գեղեցկադեմ էր, նույնիսկ գրավիչ. նրա կաթնագույն ու գունատ մաշկը, կապտաչյա հայացքը, խռիվ մազերը նրան դարձնում էին այդպիսին: Բայց իր արտաքինը այնքանով էր հետաքրքիր իրեն, որքանով նրա տարեկիցներից շատերին Կյանքի գաղափարը: Այլ էր նրա ներաշխարհը: Դեռ դպրոցական տարիքից նա առանձնանում էր իր նրբազգացությամբ ու վարվելակերպով: Եթե նեղացնում էին ինչ-որ մեկին, նա էր միակ պաշտպանը, օգնել էր պետք դասերին, նա էր օգնողը: Գիտե՞ք ինչու էր նա այդպես վարվում. նա գիտեր, որ ճիշտ է օգնելը, ճիշտ է պաշտպանելը, գիտեր, քանզի զգում էր իր փոքրիկ սրտով, չէ որ երեխա էր՝ ամենաազնիվ էակը: Հաճախ հիշում էր իր մանկությունը և զղջում մի բանի համար, որ մտածել չգիտեր: Կարողանալու դեպքում շատ բան կփոխեր իր կյանքում, այլ կերպ կմեծանար, ձեռք չէր բերի իր նյարդային դիմագծերն ու բնավորությունը վերջին տարիներին…բայց, միաժամանակ, զղջում էր իր այդ մտքի համար. չէ որ երջանիկ չէր լինի: Կմեծանար միանգամից, կկորցներ իր մանկական միամտությունն ու ներդաշնակությունը: Վերջին եզրակացությանը հանգել էր վերջերս կարդացած գրքից, որտեղ ասվում էր. <<Երջանկությունը բնական ներդաշնակության մեջ է>>: Ճշմարիտ էր ասվածը, ուղղակի նա էր, որ պրպտում էր իր անցյալի դեպքերը սովորության համաձայն, գտնում սխալները և ամեն անգամ նորովի սկսում տառապել: Բայց այդ տառապանքը չէր մաքրում նրա հոգին, այլ ընդհակառակը ավելի էր խճճում, դարձնում դյուրագրգիռ և մտազբաղ: Նա ձգտում էր անարատության հասնել միանգամից, առանց անգամ նկատելու լուսածին աստիճանը, որով բարձրանում էր ամեն րոպե…

Վերջերս էր վարձել բնակարանը: Փոքր էր այն, բայց բավականին հարմարավետ: Տիգրանին շատ բան էլ հարկավոր չէր: Ընդամենը մահճակալ, սեղան, որը ծառայում էր թե՛ որպես գրապահարան, թե՛ որպես ճաշասեղան, թեկուզև շատ քիչ էր սնվում, նաև պահարան հագուստը տեղավորելու համար և… լռություն: Լռության պակասն էր ստիպել նրան հեռանալ ընտանիքից, բնակարան վարձել, ընդհատել ուսումը և աշխատել: Լռությունը կորել և հայտնվել էր միաժամանակ իր տաղտկալի և միօրինակ օրվա ընթացքում: Դժվար է պատկերացնել, թե ինչպիսի տաղտուկ էր շրջապատել Տիգրանին: Միօրինակությունը սկսվում էր առավոտյան յոթին և շարունակվում մինչև գիշերվա տասներկուսը: Հենց այդպես էլ <<սահմանվել էր>> միօրինակությունը Տիգրանի առօրյայում: Տասնինը տարի նա ապրում էր իրենց տան չորս պատերի մեջ, միևնույն դեմքերի շրջապատում: Երեք տարի էր արդեն ամեն օր կորցնում էր առնվազն մեկ ժամ երթուղայինով երթևեկելիս, չորս ժամ համալսարանում… այլևս հնարավոր չէր: Ասել, թե Տիգրանը հեռատես չէր, կլիներ նրա ամենասխալ բնութագրությունը: Նա առաջին հերթին նրբազգաց էր: Դա էր միակ ճիշտ որոշումը. Հակառակ դեպքում նա կխելագարվեր իր կյանքի այդ ճնշող դասավորությունից, կարգից, որը սահմանվել էր իրեն էլ անհայտ մեկի կողմից: Նա պետք է միառժամանակ մեկուսանար իրեն ծանոթ և հարազատ ամենից: Նրա այդ վերաբերմունքը նման չէր սիրո բացակայության, այլ կանխարգելիչ քայլ՝ ատելությունից խուսափելու: Այն ատելությունից, որը նա կտածեր իր սիրելի մարդկանց նկատմամբ: Մեկուսացումն էր, որ նվիրեց իրեն լռություն: Այն բացահայտելով միայն նա կհասկանար ինքն իրեն: Չէ որ լռությունը մենիմաստ և միատարր չէ…

Թողնելով ուսումը՝ Տիգրանը դժվարությամբ աշխատանքի էր ընդունվել՝ գեղագրի պաշտոնով: Քանի՜ անգամ էր Տիգրանը ներկայացրել իր ձեռագրով արտատպած էջեր, դրանց շարքում նաև իր մտքերը: Բայց վերջիվերջո նրան հաջողվեց գրավել տպարանի տիրոջ հետաքրքրությունը: Նա աշխատանքի ընդունվեց չնչին աշխատավարձով, որը սակայն բավականացնում էր բնակարանի վարձը և սննդի ծախսերը հոգալու համար: Առավոտյան արթնանալով՝ Տիգրանն իրեն կարգի բերեց, մի բաժակ թեյ խմեց մի կտոր հացի հետ, այդպիսով առժամանակ չեզոքացնելով քաղցի զգացումը, վերցրեց տպարանում իրեն անհրաժեշտ թղթերը և դուրս եկավ <<լռության խցից>>:

Փողոցում աշուն էր: Տիգրանի ամենասիրելի եղանակն էր: Բայց նա անգամ մոռացել էր այդ երբեմնի նշանակալից մանրուքի մասին: Քայլելիս ակամա հիշեց դպրոցական տարիներին իր փոքրիկ սխրագործությունը. Աշակերտներին հանձնարարություն էր տրվում բակից հավաքել երփներանգ աշնանային տերևներ և չորացնել դրանք որևէ գրքի էջերում պահելով: Այդ հիշողությունը նրա մոտ ժպիտ առաջացրեց, չէ որ այդ ժամանակ գործի էր դրվել նրա անկրկնելի պատասխանատվությունը: Անգամ հիմա, իրենց տան որոշ գրքերում պահպանվել էին նրա պահած տերևները: Չէր նկատում նաև վաղ առավոտյան շողերի հետ արթնացող կիթառ նվագող թափառաշրջիկին, երկնքում դարսված թուխ ամպերին, որոնք ժամանակին իր տարերքն էին, երևակայական իրերի ու կենդանիների մարմնավորումը: Չէր նկատում նաև ամեն օր զբոսայգի դուրս եկող իր կույր, ծերուկ հարևանին, երաժշտական քամուն և նրա ընկերներ ծառերին: Շատ բան չէր նկատում Տիգրանը: Բայց դա ժամանակավոր էր: Նա չէր կարող թողնել իր նորաստեղծ կյանքի անբաժան ուղեկիցներին: Նա մտածված էր խուսափում՝ դրանց էությունն ու կարևորությունը գիտակցելու ակնկալիքով: Նրանք կմիանան նորից, բայց ոչ հիմա… նրանք կհասկանան իրեն…

Մտքերով տարված՝ հասավ իր աշխատատեղը: Աշխատանքը կատարում էր հաճույքով, չէ որ սիրում էր գրել: Դա միակ բանն էր, ինչին կատարելապես տիրապետում էր: Նրա պարտականությունն էր ստուգել հոդվածները, ուղղել, կատարել ձեռագիր արտագրություններ և նմանաըիպ կետեր: Առաջին իսկ օրվանից Տիգրանը գրավել էր իր աշխատակիցների ուշադրությունը: Ինքնանփոփ պատանի, անբացատրելի գրավչությամբ, ով դեպի իրեն էր ձգում շրջապատի հետաքրքրությունն ու ուշադրությունը: Տիգրանը կասկած անգամ չուներ իր այդ հատկության մասին: Նա պարզ էր, ինչպես անտեղի և տեղին օգտագործվող թուղթը: Բայց այդ պարզությունն էր խրթին, չէ որ դա Տիգրանի պարզությունն էր: Նրան սիրում էին բոլորը անխտիր, քանի որ նա իրեն միշտ էլ կարողանում էր ճիշտ պահել բոլոր իրավիճակներում:

Երբ ավարտեց իր գործը, դուրս եկավ ընդմիջման: Մյուսների նման չէր սիրում իր ժամանակը ծախսել աշխատատեղին կից սրճարաններում, այլ դրա փոխարեն գնում էր ինչ-որ ուտելու բան, վերցնում իր այդ օրվա անբաժան գիրքը և գնում մոտակայքում գտնվող այգի: Այնտեղ կար մի նստարան, որն առաջին անգամ տեսնելով Տիգրանը զգաց մի տեսակ մտերմություն: Եվ առհասարակ նա միշտ էլ այդպես էր զգում ինչ-որ նոր բան ձեռք բերելիս: Կլիներ դա գիրք, հագուստ կամ այլ երևույթ, նա պարզապես զգում էր, որ գտել է իր նմանին՝ չկարևորելով դրա անշունչ կամ շնչավոր լինելը: Տիգրանը մենակ էր այգում: Տեղավորվելով նստարանին՝ նա կերավ իր գնած ուտելիքը, զուտ ֆիզիկապես պատրաստ լինելու ընթերցանությանը: Նա դրան էլ էր մեծ պատասխանատվությամբ մոտենում: Իր մոտ միշտ պահում էր փոքրիկ մարմնագույն մատիտ: Դա էլ էր <<իրենը>>: Այդ փոքրիկ մատիտը օգնում էր նրան նշել և մտապահել գրքերում արտահայտված հանճարեղ մտքերը, գաղափարները, որոնք այլ կերպ չէին կարող հնչել Տիգրանի շուրթերից, բացի <<հանճարեղ>> բնորոշմամբ: Զարմանալի է, բայց նրան հաճախ թվում էր, որ այդ մտքերից շատերի հեղինակն ինքն է, ուղղակի դարերի տարբերությամբ:

Ահա և բացվեց իր իրականության դուռը՝ գիրքը: Լ. Տոլստոյ էր ընթերցում՝ <<Ասորեստանի թագավոր Ասարհադոնը>> պատմվածքը: Ուզում էր գտնել դրա մեջ լռության բացատրությունը, բայց գտավ ավելին… <<… դու դրսևորում ես քեզնով միասնական կյանքի մասնիկը միայն… քո մեջ կյանքը դու կարող ես բարվոքել այն բանով միայն, որ խորտակես քո կյանքը մյուս էակների կյանքից բաժանող պատնեշը, մյուս էակներին էլ համարես սեփական անձդ՝ սիրես նրանց… Մարդիկ չարիք են գործում իրենց հանդեպ, երբ կամենում են չարիք պատճառել ուրիշ էակների … >> … այսպես էին խոսում տողերը: Երբ մի պահ շրջվեց պայուսակից մատիտը վերցնելու, հանկարծ նկատեց իր կողքին նստած կույր ծերուկին:
— Կարդու՞մ ես, տղաս:
— Այո… բայց Դուք ինչպե՞ս իմացաք:
— Կույր եմ, բայց հոտառությունս անդավաճան է, հատկապես գրքերի դեպքում: Ոչնչի հետ չեմ շփոթի գրքի բույրը: Կարծես մարդկային դժբախտության և երջանկության բույրը լինի, անդառնալի պատմության բույրը: Կարծում եմ հարց ունես ինձ, տու՛ր:
— Ես չունե՛մ: Ո՛չ մի հարց չունեմ:
— Հարց չունեցողն այդպես չէր պատասխանի: Դու մտածում ես, կարդում, և այդ դեպքում հարց չունենալը առնվազն հանցագործություն է: Տաքարյուն ես երևում, բայց գիտեմ, որ քո տաքարյունությունն անտեղի չէ երբեք:
— Ինձ չեք նկարագրում, այլ մեկ այլ մարդու միգուցե: Տաքարյունությունս է պատճառը, որ հիմա նստած եմ այստեղ, լսում եմ ձեզ, այդ է պատճառը, որ թողեցի ամեն ինչ ու որոշեցի նոր Տիգրան դառնալ… գիտեք, թե չե՞մ գիտակցում, որ իմ միակ թշնամին եմ, կործանիչը, ով…ով մեծ է իր տարիքից, մենակ ու խելագարության ճանապարհին… այո՛, խելագարության…բայց ես ունե՛մ, ունե՛մ հարց, ծերու՛կ: Ասա ի՞նչ է լռությունը քեզ համար:
— Լռություն… այն մի բան է ինձ համար, մեկ այլ բան՝ քեզ: Համաձայնիր, որ շատ բացատրություններ այսպես են սկսվում, և սովորաբար անհասկանալի և անիմաստ: Բայց այլ է լռության իմաստը: Գիտես, տղա՛ս, մենիմաստությունը խորթ է լռությանը: Այն կարելի և՛ ատել, և՛ սիրել, այն և՛ օգնում է, և՛ դժբախտացնում… բայց այն միշտ կա…
— Լռությունն օգնու՞մ է:
— Իհարկե, տղա՛ս: Այն օգնում է նկատել մանրուքները: Փողոցով քայլելիս քանի՞ անգամ ես ուշադրություն դարձրել քամու երաժշտությանը, ծառերի և տերևների միալար հնչեղությանը: Իհարկե դարձրել ես ուշադրություն, բայց երբ չէիր հասկանում լռության նշանակալիությունը մանրուքների հարցում: Դու պարզապես սիրում էիր և զգում քո պարզ հոգու բոլոր լարերով: Հաճախ միամտությունն ավելի պարզ է ու ճշմարիտ…
— Լռությունը դժբախտացնու՞մ է:
— Դժբախտ է նա, ում անբաժան ընկերն է տևական լռությունը: Հավատա, չկա այնպիսի մի հատված իմ առօրյայում, որն անցնի առանց այդ չար ընկերոջս: Նա է ստիպում ինձ հիշել անցյալը, գիտակցել, որ այն արդեն ներկա է և վախենալ ապագայից: Լռությունն է ամենակործանն ու ամենաստեղծը…
— Ատե՞լ լռությունը:
— Այո՛, գիտես ինչու՞ զարմացար, որովհետև թափառաշրջիկ չես, ով խլացնում է իր տկարությունը կիթառի հնչյունների միջոցով: Գիտես, նա ատում է լռությունը, մարդկանց լռությունը, այն լռությունը, որն արտահայտվում է ոչ թե բառերի բացակայությամբ, այլ քայլող անցորդների դիմագծերի կանոնավոր դադարով: Նա բարձր է այդ անցորդներից, որովհետև ինքն է առաջինը խղճում նրանց, ոչ թե արժանանում նրանց խղճահարությանը: Լռությունը նրա առօրյան է. այդ է ատելության պատճառը…
— Սիրե՞լ լռությունը:
— Ինչու՞ ես զարմանում: Ախր դու ինքդ ես հնարել լռության հանդեպ սերը: Հնարել ես, որովհետև այլ կերպ հնարավոր չէր: Պետք էր մոռանալ և թողնել աղմուկը, մեկուսանալ և… սիրել լռությունը: Մի՛ մոռացիր, որքան հեշտ է լռությունը իրեն սիրել տալիս, այնքան ցավալի է նրան ատելը…
Տիգրանն արթնացավ: Գիրքն ընկած էր գետնին: Քարացած հայացքով նայում էր աներևույթ կետի: Այլևս ոչինչ միօրինակ չի լինի… Նա զգաց սիրտն այրող ջերմություն, կարոտ իր տան և ընտանիքի, ընկերների և դասերի նկատմամբ: Նա պատրաստ էր կրկին վերափոխել իրեն…բայց այս անգամ ունենալով գաղտնազերծ լռության գաղափարը, բացահայտած սիրո և ատելության, դժբախտության և օգնության լռությունը… Այլևս նա ինքն էր լռությունը: